Sağlık

Yaşantısal terapi kümelerinde artık ve burada unsurunun manası ve kıymeti

İnsan vakitte var oluşu ve aynılığını sürdürebilmek için varlık ve sürekliliği muhafaza eğilimindedir. Kişiliğimiz hakkındaki en bedelli ipuçlarından biri ise vakit dediğimiz olguyu tanımlama ve kullanma biçimimizden elde edilebilir. Hep boş vaktimizin olmamasından yakınırken, üretkenlikten mahrum pek çok vaktin geçtiğini göz arkası ederiz. Bu noktada vakit kavramı bir çok mana söz edebilir. Bilhassa psikoterapi esnasında ve ekseriyetle mesleğe yeni başlamış psikoterapistler, danışanını dinlerken onun ihtiyaçlarını gözden kaçırıp danışanı daima bir teşhis çemberi içerisine sıkıştırmaktadırlar. Bu durum pek çok kıymetli ve hassas anların kaçırılmasını da beraberinde getirmektedir. Çünkü terapist, koyduğu tanıyı destekleyecek bulguların altını çizerken, çürütecek bilgilere dikkat etmeyebilir zira onun için o an teşhis, danışanın anlattıklarının önüne geçebilir. Sonuç olarak danışanın muhtaçlıkları ve gelişimi bu mesleksel heves nedeniyle tehlikeye girebilir.. Bu noktada “şimdi ve burada” prensibinin kullanımı ve değeri kendisini göstermektedir(Soyal, Bodur ve Süratli, 2005).

Yalom (2002), artık ve buradalık kavramını; burada (görüşmenin yapıldığı bu ofiste, bu alakada danışan ve danışman ortasındaki ilişki) ve artık (şu an içinde bulunulan an) olarak tanımlamıştır(akt. Voltan Acar ve Gülderer, 2006). Yaşantısal terapi yaklaşımlarında “şimdi ve burada” prensibinin manası ve onlar için kıymeti farklılaşmaktadır.

Gestalt terapi yaklaşımının en kıymetli özelliği “şimdi ve burada” prensibini vurgulamasıdır. Bu yaklaşıma nazaran birey şayet bir farkındalık halindeyse, artık ve burada düşündüklerini, hissetiklerini, yaptıklarını ve kendisinin etrafında yaşananları ayırt edebilir. Gestalt telaş ve anı yaşamak ortasında bir alaka olduğunu vurgular, telaş artık ve gelecek ortasındaki boşluk olarak tanımlanmıştır. Hasebiyle kişi şimdiyi yaşarken, kendi doğallığında sıradan aktivitelerde bulunurken tasa da duymayacaktır. Bu alakayı ortaya koyan Perls, insanların planlar yapıp birtakım hususlarda ümitlenerek artık ve sonrası ortasındaki boşlukları doldurma eğiliminde olduklarını tabir etmiştir. Telaşın azaltılması için yapılan en kıymetli vurgu artık ve burada olabilmektir(akt. Haskan Avcı, 2016).

Gestalt yaklaşımına nazaran bütün, kesimlerinin toplamından farklıdır. Vakit da geçmiş, artık ve gelecek olarak üç farklı vakit kesiminden oluşur ve her modül kendi içinde bir grup yüklemeler fiyat. Bu yüklemelerin bir ortaya gelmesiyle “şimdi ve burada” kavramı temellenir. Bu yaklaşıma nazaran nevrotik bir bireyin sorunu geçmiş değil, “şimdi ve burada” kavramıdır. Kişi geçmişte yaşadığı kimi şeylerin neden olduğu meseleler yaşıyor üzere gözükse de, aslında yaşamakta olduğu zorlukların bugüne has davranış halleriyle bağlantısı olduğu kıymetlendirilir. Birey yaşadığı meselelerle nasıl aşacağını öğrenememiştir ve şu an ile başa çıkmakta zahmet çeker. Burada temel amaç, bireye meseleleri çözebilme imkanı sağlamaktır ve bunun yolu da bireyin şu anda denetimi altında olan sıkıntıları ile meşgul olmasından geçmektedir. Gestalt yaklaşımı bilhassa şimdiki duyumları duyumsayabilmek ve bunu geliştirebilmek için sıklıkla “şimdi ve burada” vurgusu yapmaktadır. Şimdiki vakitten kelam ederken, şu anda belirli bir şeyle ilgilenilen mühlet kastedilir(Soyal, Bodur ve Süratli, 2005).

Bilişsel davranışçı terapi yaklaşımı da “şimdi ve burada” prensibiyle alakadardır. Fakat gestalt yaklaşımında olduğu üzere “şimdi ve burada” unsurunu terapinin merkezi olarak almamaktadır. BDT için merkez biliş ve davranıştır. Bu yaklaşım bireyin daima olarak etrafındaki uyaranlardan bilgi topladığını, topladığı bu bilgileri başka beşerler ve dünya ile alakalı varsayımlar geliştirmek için kullandığını ve bu varsayımlara uygun olarak hissedip davrandıklarını öne sürer. Bu noktada oluşacak çarpık kuram ve varsayımların psikopatoloji geliştireceği varsayar. Gestalt yaklaşımında kişiyi “şimdi ve burada” noktasına getirmek için kimi teknikler kullanılır ve geleceğe yönelik ödevler verilmez. Meğer BDT çabucak her oturumda gelecek ile alakalı ödevler verir. Zira BDT için “şimdi ve burada” unsuru, bireyin meselelerinin temellerinden biri olarak görülen otomatik fikirlerin fark edilmesi hedefiyle kullanılan bir araçtır. Artık ve burada yaşanmakta olan sorunun üzerinde durulurken merkezde niyetler vardır, yaşananın yaşanmasına neden olacak bugüne ilişkin niyetin üzerinde durulur ve niyetin düzeltilmesine odaklanılır. BDT bünyeside otantik terapi kavramı yer almamaktadır. Terapi yapılandırılmıştır ve sürekli bir gündemi vardır(Dinç, 2014).

Artık ve burada olma kavramı, sevgi, kıskançlık, öfke üzere hisler oluşmaya başladığında, bu hislerin farkında olma ve uygun vakitte da söz etme olarak da ele alınmaktadır. Bununla birlikte artık ve buradadan kaçmak da kelam bahsidir ve bu hislerin bilince erişimini engellemek, yadsımak yahut onlardan kaçmak olarak değerlendirilmiştir. Bu kavram kullanılırken geçmiş büsbütün hiç sayılmamalı, geçmişe ilişkin bir durum, olay yahut iş şimdiye ve buraya getirilmelidir(akt. Voltan Acar ve Gülderer, 2006). Bahsi geçen bu sürecin sağlıklı işlemesi ve ortaya konan direnç ortasında yakın bir bağ vardır. Klasik psikanalizde direnç, terapötik ittifakı tehlikeye atan ve danışanın bilinçaltı malzemelerine erişimi engelleyen bir güç olarak ele alınırken; bu noktada direnç, danışanın acı veren hislerini yahut ferdî meselelerini kendi içinde ayrıntılı derin araştırma yapması olarak karşımıza çıkabilir. Bu durumun farkında varılmazsa küme süreci olumsuz etkilenebilir. Gestalt yaklaşımına nazaran ise direnç, bağlantı kurma kademesinde şimdiyi tam ve gerçek manasıyla yaşamaktan uzaklaştırmak olarak ele alınmaktadır(Umucu ve Voltan Acar, 2011).

Varoluşçu yaklaşım incelenirken bu süreç içerisinde tanımlanmış bir kavram karşımıza çıkmaktadır. Otantik olma ismi verilen bu kavrama nazaran birey, içine bulunduğu ve geçmekte olan her dakikanın farkına varır, anı anına yaşar, yaşanmakta olan o dakikanın nasıl yaşanacağı konusunda seçimler yapar ve bu seçimlerin sorumluluğunu da üstlenir(akt. Voltan Acar ve Gülderer, 2006). Varoluşçu yaklaşım, küme yaşantısına yeni katılmış bireyin, varoluşsal telaşlarını yahut sıkıntılarını gidermeye odaklandığı için otantik olamadığını ileri sürer ve bu müşavere sürecinde birey yavaş yavaş kendisini anlayıp keşfetmeye başlayarak bu hususta farkındalık geliştirir. Yersiz tasalarını ve savunmalarını bir köşeye bırakarak otantik olmaya başlar. Bu durum bireyin şikayetlerinin tahlilimde hayati kıymete sahiptir ve birey artık ve buradayı yaşamaya yönlendirilir. Bu süreçte bireye iradesini kullandırmak, öbür bireylerin hayat öykülerinden çıkarımlar yaptırmak ve sorumluluklar aldırmak amaçlanır(Koçak ve Gökler, 2008).

Varoluşçu yaklaşımda birey kendi davranışlarının dışarıdan nasıl görüldüğünü öğrenme fırsatına erişir. Kümedeki üyelerin birbirlerinin davranışlarına karşı ortaya koydukları yansıların paylaşılması, bireye kendi davranışlarının diğerlerinde ne tıp hisler oluşturduğu öğrenilebilir. Artık ve burada olan yaşantıların paylaşılması ile birey kendisiyle alakalı değişik taraflarını keşfederek bir değişim geçirmeye başlar. Üyeler, küme yaşantısı içinde sarf ettikleri davranışların kendisine yönelik kendi görüşlerini etkilediklerini fark ederler. Tüm bunların sonunda birey, benlik pahasını tekrar düzenleyebilir, yaptığı davranışların diğerlerinde nasıl his ve fikirler kanılar oluşturduğunu anlar ve insanların kendisine gösterdiği reaksiyonların kendi sorumluluğu olduğunu kavrar ve değişim için gayret harcar(Koçak ve Gökler, 2008). Bu değişimin kalbinde “şimdi ve burada” prensibi çok kıymetli bir yer tutmaktadır.

Kaynakça

Dinç, M. (2014). Gestalt ve bilişsel davranışçı terapideki “şimdi ve burada” unsurundaki benzerlik ve farklılıklar. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Mecmuası. 3(2), 126-127.

Haskan Avcı, Ö. (2016). Anı yaşama ölçeğinin geliştirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Mecmuası, 17(3), 177-192.

Koçak, R. ve Gökler, R. (2008). Varoluşsal yaklaşımda ruhsal müşavere ve kümeye uygulanışı. Toplumsal Bilimler Araştırmaları Mecmuası, 2, 91-107.

Soysal, A. Ş., Bodur, Ş. ve Süratli, F. G. (2005). Artık ve burada terapisi. Anadolu Psikiyatri Mecmuası, 6, 268-27.

Umucu, E. ve Voltan Acar, N. (2011). Kümeyle ruhsal müracaat sürecinde direnç öğesi olan kültürel etmenlere ruhsal danışmanın müdahalesi. Ege Eğitim Mecmuası, 1(12), 99-113.

Voltan Acar, N. ve Gülderer, G. (2006). İlginin artık ve buradalığı, artık ve burada olmak ve kümede süreç. Dokun Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Mecmuası, 19, 1-4.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir