sinirdurum kisilik m3KZXRvh
Sağlık

Sınırdurum Kişilik

Klinik psikolojide, kişiliği incelerken temelde kişinin hangi seviyede; nevrotik, psikotik yahut sınırdurum olduğu öncelikle kıymetlendirilir. Sınırdurum kişilik en özet hali ile, nevroz ile psikoz ortasında olma durumu biçiminde söz edilebilir. Daha ayrıntılı söz etmek gerekirse hem psikotik hem de nevrotik özellikleri olan birebir vakitte nevrozdan daha ağır fakat öbür yandan psikotik üzere de ağır çözülmeleri olmayan bir yapıdan kelam edebiliriz.

Bu terim (sınırdurum kişilik), uzun yıllar tartışılmış ve öbür kişilik bozukluklarıyla tıpkı kümede tanımlandığı için bir kişilik bozukluğu çeşidi üzere algılanmasına neden olmuştur. Aslında sınırdurum örgütlenme, patolojinin seviyesini söz etmeyi amaçlamaktadır. Analistler, sınırdurumun patolojik kişilik tipini belirttiği (sınırda kişilik bozukluğu) yahut patolojik kişilik seviyesini (sınırdurum kişilik örgütlenmesi) belirttiği konusunda farklı görüşlere sahip olmuşlardır. Sınırdurum kavramının, patolojinin seviyesini söz ettiğini kabul edersek, sınırdurum narsisistik kişilik üzere bir kavram oluşturabilir, böylece patolojinin seviyesini tabir edebiliriz (McWilliams, 2013). Bu durumda, sınırdurum narsisistik kişiliğin, bilinen narsisistik kişilikten farklı bir durum olduğu, kişinin hem psikotik hemde nevrotik özellikte bir narsisistik yapılanması olduğunu anlayabiliriz.

Sınırdurum kişilik biçimi ve sınırdurum kişilik bozukluğu ortasındaki farka Köroğlu ve Bayraktar, Kişilik Bozuklukları Kitabı’nda değinmişlerdir. Buna nazaran, bütün münasebetlerinde çoşkulu, bağlı, karşısındakine bağlanma eğiliminde olan ve bağlantılarını çok ciddiye alan, hislerini ağır yaşayan, tepkisel, cümbüşe düşkün olan, yavuz, yaratıcı, hareketli özellikteki kişi hudutta kişilik biçimi gösterebilir. Öteki yandan, tutarsız bağ biçimleri olan; çok yüceltme ve yerin tabanına sokma, en az iki alanda dürtüsel davranımları olan, süratli duygusal değişimleri olan, sıklıkla boşlukta olma ve öfke hisleri, en az iki alanda belirsizlik ve kimliksiz olan, daima bir terkedilmekten kaçınma gayretinde olma durumu sınırdurum kişilik bozukluğu olarak tanımlanmıştır (Köroğlu ve Bayraktar, 2010). Anlaşıldığı üzere, sınırdurum kişilik biçimi ve sınırdurum kişilik bozukluğu ortasındaki farkı tanımlarken aslında davranışların dozuna vurgu yapılmaktadır. Bu açıdan bakarsak, sınırdurum kişilik bozukluğunun dozunu bile kendi içinde, hastalığın belirtilerinin ciddiyetine nazaran gruplandırabiliriz.

Sınırdurum yapılanmasında öteki patolojilerde olduğu üzere, biyo-psiko-sosyal nedenlerden bahsedebiliriz. Lakin bilhassa sınırdurum örgütlenmesinde başkalarından farklı olarak çocukluk travmalarından ve istismardan daha çok kelam edilir. Buna ek olarak, Mahler’in tanımladığı ayrılma bireyleşme sürecinde oluşan meşakkatlerin tesirinden kelam edilir. Biyo-psiko- toplumsal nedenlerden kelam etsek de bilhassa çocukluk devrindeki ihmaller, istismarlar, çoklu travmalar ve bağlanmayla ilgili problemler sınırdurum kişiliği oluşturabilir.

Sınırdurum şahısların özelliklerinden anlaşıldığı üzere, aslında erken periyot çocuklukta inançlı ve sağlıklı bir bağlanma süreci çoğunlukla yaşanmamıştır. Ekseriyetle sınırdurum kişilikte olan danışandan öykü alındığında, bakım vereni (genelde anne) ile tutarsız ve travmatik bağlantı hikayeleri tanımlarlar. Erken çocukluk periyotlarından başlayan, gereksinimlerin tam karşılanmadığı ve böylece bağlanmanın oluşmadığı hikayelere sık rastlanır. Buna ek olarak, kelam ettiğimiz üzere travmatik çocukluk ve ömür hikayeleri barizdir.

İlgilerinde terk edilecekleri hissine sıklıkla kapılırlar. Yakınlaştıklarını hissettiklerinde yutulacaklarını, uzaklaştığını hissettiğinde terkedileceğini düşünür. Bu halde baktığımızda, sınırdurumda ayrılma bireyleşmedeki tıkanıklık epey besbellidir. Sınırdurum kişinin gözünden bir kişi düzgün yahut berbattır. Buna ek olarak, sınırdurum kişinin gözünden bir kişi düzgünken diğer bir gün birebir kişi çok berbat olabilir. Bir kişiyi çok yüceltebilir ve daha sonra değersizleştirebilir. Benzeri formda bir şey daima ya da hiçtir. Bütün bunlara bir bütün olarak baktığımızda, sınırdurum kişiliklerde transfer barizdir, yeterli yahut makus formunda kıymetlendirme yapılır. Öbür yandan karşı transfer süreçleri de zorlayıcı olabilmektedir. Birçok vakit terapist karşı transfer yaparak cezalandırıcı yahut fedakar ebeveyn rolüne girebilir.

Sınırdurum kişiliklerin genel olarak daima devam eden bir buhran durumları olabilir. Sınırdurumda, dissosiyasyonlar ve gerçeği değerlendirmede bozulmalar olabilir zira tıpkı vakitte psikotik özellikler olabilir. Sıklıkla intihar teşebbüsleri görülebilir. Daima bir terkedilmeden korkarlar ve bu nedenle terkedilmemek için çılgınca uğraş gösterseler de sıklıkla terkedilirler. Kolay öfkelenme, dürtüsellik (cinsellik, unsur kullanımı, para harcama üzere birçok alanda olabilir), manipülatif davranışlar, kimlikte tutarsızlık, değişken duygulanım en besbelli özelliklerdir. Daha evvelden de belirtildiği üzere, nedenleri için sıklıkla travmalardan bahsedilir. Buna ek olarak, doğumda yahut kazada beyin hasarı üzere nedenlerden de bahsedilir. İnsanları, büsbütün uygun yahut büsbütün berbat halinde kıymetlendirme eğilimindedirler. Kendini hiç sevmeme, aşırın değersizlik hisleri, kendinden iğrenme kelam konusu olur. Ego gücünde bozulmalar oluşur. Davranışları sıklıkla ve ansızın mod değiştirir. Büsbütün aykırı duygudurumlar ortasında dalgalanabilir. Bu şahıslarda dürtüsel davranışlardan sonra pişmanlık gelişebilir. Sınırdurum şahıslar tıpkı vakitte epey bağımlı bir yapıda olabilir. Buna ek olarak, daha evvelden kelamı geçtiği üzere terkedilmemek için çok efor gösterir. Bununla bağlı olarak ayrılma telaşı da barizleşir. Hudut durum kişilik bozukluğu olanlar başka kişilik bozuklarına nazaran çok daha fazla karmaşa yaşarlar.

Sınırdurum kişilik bozukluğu öteki kişilik bozukluklarından ortak özellikler taşıdığı için karışabilmektedir. Örnek olarak, ani his değişimleri, manipülatif davranışlar, immatür ve bağımlı yapı birebir sınırdurum kişilikteki üzere histrionik kişilik bozukluğunda da görülebilir. Fakat burada dikkat edilmesi gereken, sınırdurum bireylerin bu davranışlara ek olarak çok ağır öfke, değersizlik ve boşluk hisleri, intihar eğilimi yahut teşebbüsü üzere besbelli durumları vardır. Öbür bir örnek, hudutta kişilik bozukluğu, bağımlı kişilik bozukluğu üzere terkedilmekten korkarlar. Bu kadar benzerlik olmasına karşın, hudutta kişilik bozukluğu öfke patlamaları ve terkedilmemek için harcadıkları çılgınca gayret ile öteki kişiliklerden ayrışırlar. Başka birçok kişilik bozukluğu ile ortak özelliklere sahip olması nedeniyle bu örneklerdeki üzere öteki birçok örneklerden de kelam edilebilir (Öztürk ve Uluşahin, 2016). Sınırdurum hastalar ile psikotik hastalar ortasında ayrım yapmak da güç olabilir. Bunun nedeni sınırdurum bireylerin vakit zaman dağılıp psikotik özellikler gösteriyor olmasıdır. Lakin doğal ki sınırdurum bireyler psikotik şahıslar üzere birçok vakit var olduklarına dair kuşkular içermezler. Sınırdurum şahıslar var olduklarını bilirler ve birçok vakit gerçeği fark ederler. Birtakım periyotlar gerçeği fark edebiliyor olsalar da ağır değersizlik hisleri ile intihar teşebbüsleri sık görülebilir. Sınırdurum kişilik örgütlenmesinde savunma düzenekleri, inkar, bölme, yansıtmalı özdeşim üzere ilkel savunmalardır. Buna ek olarak, sınırdurumda kimlik bütünlüğü yoktur. Sınırdurumun bu özelliklerini, Rorschach üzere yansıtmalı testlerde görmek kolay olmaktadır.

Bilhassa kimlik meseleleri bariz olduğu için sınırdurum bireyleri, klinisyenler olarak, Rorschach üzere projektif testlerde kimlik bütünlüğü tanımlayamamaları nedeniyle, öbür test ve değerlendirmelere nazaran daha kolay fark edebiliriz. Birebir vakitte bu testteki kartlarda gerçeği değerlendirmedeki bozulmaları görebildiğimiz için sınırdurum bireyleri uygun tanılayabiliriz. Buna karşın, şahsa teşhis koymak için birkaç seans hatta bazen daha uzun müddetli takip etmek yanlışsız olabilir.

Sınırdurum bireylerle terapi konusunda klinik karar, sınırdurum kişinin hangi uca daha yakın olduğuna nazaran değişmektedir. Kişi psikotik uca daha yakınsa destekleyici terapi, nevrotik uca daha yakın ise başka iç görüyü arttıran dışavurumcu psikoterapiler fonksiyonel olacaktır. Temelde amaç olumlu bir kendilik duygusu oluşturmaktır. Sınırdurum kişiliğin tedavisi, öteki kişilik bozuklukları üzere uzun müddetli psikoterapilerle yapılabilir. Psikoterapiye ek olarak, dürtüsellik ve psikotik özellikleri dengelemek için psikiyatri ile iş birliği halinde farmakolojik dayanak alınabilir. Sınırdurum şahıslarda ilaç ve psikoterapinin bir arada gittiği tedaviler daha olumlu sonuçlanabilir.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir