Sağlık

Psikozlarda ve şizofrenide psikoloğun rolü, destekleyici psikoterapi ve özellikleri hakkında bir derleme çalışması

Destekleyici Psikoterapinin Tarifi

Eklektik bir terapi tekniği olarak karşımıza çıkan destekleyici psikoterpi prosedürü muhakkak bir hasta kümesini tedavi etmek için faydalanılan özgül bir terapi metodudur. Yapılan alanyazın taramasında bu terapi metodunun literatürde üzerinde fikir birliğine varılmış tarifi olmadığı görülmüştür. Elde edilen bilgiler doğrultusunda desteleyici psikoterapi, kişilik değişikliğini hedeflenmediği, psikanalize kıyasla daha sonlu emelleri olan ruhsal bir tedavi yoludur denilebilir(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009).

Destekleyici Psikoterapinin Özellikleri

Destekleyici psikoterapi, tedaviye ahenk sürecini uygunlaştırmayı ve zedeleyici ömür olaylarını konuşmak suretiyle danışanın boşalımını amaçlayan bir psikoterapidir(akt. Çam ve Engin, 2015). Hastaların toplumsal maharetlerini yükseltip, kendilik hürmetlerini da güçlendirmek suretiyle başa çıkma yeteneklerini geliştirmeyi amaçlar. Tedavi sonrası alevlenme devirlerini denetim altına alıp münasebetiyle hastaneye yatış sayılarını ve uygunsuz davranış ve kanıları azaltmak, akut krizleri çözmek ve gerçeği kıymetlendirme yetisini uygunlaştırmak de hedefleri ortasındadır. Destekleyici psikoterapi savunma düzeneklerinin ehemmiyetine de dikkat çeker. Sağlıklı savunma sistemlerini güçlendirirken, güzellik halini ve fonksiyonelliği tehdit eden savunma sistemlerini zayıflatmaya ehemmiyet vermektedir(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009).Sağlıksız savunma düzeneklerinin danışan tarafından tanınmasına yardımcı olunur ve dilek edilen davranış biçimlerinin geliştirilmesinde rehberlik edilir(akt. Çam ve Engin, 2015). Bu hedeflere ulaşmaya çalışırken toplumsal takviye sağlamak da ihmal edilmez(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009).

Destekleyici psikoterapi yaklaşımını kolay ve kolay bir uygulama olarak görmek kusurlu bir değerlendirmedir. Bu yaklaşıma uygun stratejiler geliştirebilmek ve fonksiyonel terapötik teşebbüsler tercih etmek için, danışandan düzgün ve kâfi bir anamnez alınmalı ve danışanın davranışlarının içsel dinamikleri hakkında gerçek çıkarımlar yapılması gerekmektedir(akt. Ünsal Barlas ve Karaca, 2016). Destekleyici psikoterapinin hayati ögelerinden birisi olan terapötik alakanın kurulmasında kıymetli yeri olan bileşenlerden biri de terapinin yapılacağı profesyonel ortamdır. Ortamın sıcaklığı, rahatlığı, danışan ve danışman ortasındaki aralık değerlidir. Tedaviye devamlılığı daha kolay hale getirebilmek ismine kimi küçük ikramların yapılması uygun karşılanmaktadır(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009). Övgü, garanti, yine çerçeve çizme, cesaretlendirme, psikoeğitim yapma, kişilerarası bağların düzenlenmesi, toplumsal maharet eğitimi, empatik dinleme, hislerin tabir edilmesinin desteklenmesi, rehberlik etme, umut geliştirme ve kendini gözlemleme üzere teknikler, bu psikoterapi yaklaşımıyla kullanılabilecek tekniklerden bazılarıdır(akt. Ünsal Barlas ve Karaca, 2016).

Destekleyici psikoterapi yaklaşımı kapsamında kullanılan teknikleri uygularken dikkat edilmesi gereken birtakım noktalar bulunmaktadır. Örneğin övgü; istenilen davranışın geliştirilmesinde güçlü bir pekiştireç olabilir. Fakat gereksiz, fazla ve uygunsuz kullanımı samimiyetsizlik uyandıracak hatta olumsuz bir tesire sebep olacaktır. Garanti de sıklıkla kullanılan bir tekniktir ve onun gereksiz kullanımı da makûs sonuçlar doğurabilir. Terapist, danışanın duymak istediklerini söylememeli, uzmanlık alanının içerisinde olmak şartıyla dürüst davranmalıdır. Bilhassa rehabilitasyon alanında değerli bir yere sahip olan cesaretlendirme, kronik şizofreni ve depresyon tedavisinde değerli gelişmeler kaydedilmesi konusunda büyük değere sahipken tekrar çerçeve çizme ile danışana farklı bir perspektiften dünyayı görebilmesi konusunda farkındalık yaratılır(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009).

Destekleyici psikoterapi hakkında yapılan literatür taramasında bu yapının başlangıç, orta ve sonlandırma devri olarak 3 devirden oluştuğu bilgisine ulaşılmıştır. Başlangıç periyodu; terapötik bağın geliştirilmesi ve danışan hakkında yetersizlikleri ve şikayetleri üzere bahisleri kapsayan bir grup bilgilerin edinildiği ve bu bilgiler ışığında ortaya konan sıkıntılar için formüller geliştirildiği bir devirdir. Orta devirde sıkıntısız ilerleyen bir terapide, danışan danışmanın kendisini anlayabildiğine yönelik bir inançla kâfi takviyesi alabildiğini düşünür. Terapötik ilgi bu devirde de değerlidir ve gelişimi için danışman dikkatli davranmalıdır. Patolojik olmayan olumlu aktarımalara ekseriyetle müdehale edimezken, terapiye ziyan verebilecek ve devamlılığını etkileyecek tipten olumsuz transferlere müdehale edilir. Bu periyotta danışanın sahip olduğu bozuklukla ilgili psikoeğitimlerin verilmesinin ve terapinin de yardımıyla gelişen ahenk maharetleriyle alakalı kimi orta gayelerin belirlenmesinin terapi sürecini olumlu tarafta etkilediği aktarılmaktadır. Destekleyici psikoterapide yapılandırılmış bir sonlandırma süreci bulunmamaktadır. Terapi, gayelere ulaşıldığında yahut danışan devam etmek istemediğinde sonlanır. Ne sıklıkla seanslar yapılacağı ve seansların sonlandırması üzere mevzular, danışanın sahip olduğu patoloji ve o an ki duruma nazaran değişiklik göstermek suretiyle esnek davranmaya uygundur lakin seansların başlangıç ve bitiş saatleri ehemmiyet arz etmektedir(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009).

Psikoterapi uygulamalarının uygulanamadığı; deliryum, ileri seviyede demans, organik bozukluklar üzere durumlarda destekleyici psikoterapi uygulaması tavsiye edilmez(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009). Bununla birlikte akut kriz yaşayan bireylerde, ego gücü düşük olan şahıslarda, psikozlarda ve bilhassa şizofreni tedavisi kelam konusu olduğunda destekleyici psikoterapi uygulanması önerilmektedir. Çatışmalar ve çatışmaların açığa çıkarttığı huzurluğun bastırılmasıyla, semptomlarda bir azalma meydana gelmesi beklenir. Öteki yaklaşımlardan farklı olarak destekleyici psikoterapide danışanda bir içgörü oluşturmaya çalışmak yerine; içerinden yahut dışarıdan gelecek tansiyonlara karşı dayaklı bir ego gücü için çalışılır ve çeşitli teknikler kullanmak suretiyle ego gücü artırılır(akt. Çam ve Engin, 2015).

Şizofreni Tedavisinde Psikoloğun Rolü ve Destekleyici Psikoterapi

Şizofreni üzere genetik transferi olan ve biyolojik olarak da açıklanmaya çalışılan psikotik bozuklukların tedavisinde psikolog birçok misyon üstlenir. Psikofarmakolojik tedavi ve psikoterapi ile ortak bir sağaltıma gereksinim duyan bu çeşit bozuklukların tedavisinde psikoloğun rolünü incelemek için, bu üzere bozukluklarda tesirli bir psikoterapi prosedürü olarak karşımıza çıkan destekleyici psikoterapi uygulamalarına yakından göz atmak gerekmektedir. Üstte da bahsedildiği üzere psikolog; başta terapötik alakanın kurulmasında ve geliştirilmesinde, destekleyici psikoterapinin periyotlarına de dikkat ederek terapi sürecini tehdit eden aksiliklerin ortadan kaldırılmasında, patolojinin tabiatına ve şahsa uygun şahsileştirilmiş formülasyonların geliştirilmesinde ve destekleyici psikoterapi kapsamında kullanılacak yanlışsız tekniklerin, gerçek vakitte ve gerçek halde kullanılması üzere hayati değere sahip ögelerinin uygulanmasında büyük rol üstlenir.

Yapılan çalışmalarda etkileşim alanları dar olan hastaların daha fazla negatif belirti gösterdikleri ortaya konmuştur. Bilhassa destekleyici psikoterapi kapsamında verilen profesyonel yardım, toplumsal olarak izole olan ve yalnızlık hissi yaşayan hastalar için bir köprü olacağı kıymetlendirilmektedir. Bu alanda başta toplumsal dayanak sağlama ve ferdî bakım hünerleri geliştirilmesi üzere hususlarda rehberlik edilmesinde, psikologlar değerli roller üstlenir(David ve ark. 2004). Bununla birlikte psikolog, hastanın manaya kapasitesinin tayin edilmesinde ve ona nazaran yaklaşılmasında, eşlik eden depresyon ve intihar riski için sık sık geri dönüşler alınmasında, danışanın hayatının içine çok fazla girmeden uygun bir uzaklık yakalayarak çalışılmasında da değerli roller üstlenir(Gentile ve Niemann, 2006).

Şizofreni tedavisinde övgü yolu ile olumlu davranışlar pekiştirilir. Şahsa hastalığı hakkında tedavi açısından önemli değer arz eden psikoeğitim yoluyla bilgi sağlanır. Danışanın gerçeği kıymetlendirme yetisini güçlendirmek için çalışılır ve sorun çözme marifeti için cesaretlendirme yapılır. Ayrıyeten psikofarmakolojik tedavinin sürekliliği ve tertibi için ilaç kullanımı konusunda ahengi artırma çalışmaları yapılır. Biçimlendirme, model alma, gaye davranış geliştirme, davranışsal maharet eğitimi üzere öğrenme psikolojisi ve bilişsel davranışçı terapi yaklaşımının da kullandığı teknikleri uygulayarak, ferdî ortası maharetler ve hayat maharetlerinin geliştirilmesine de katkı sağlar(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009).

Yapılan bir çalışmada, dışavurumcu terapi alan hastalara kıyasla destekleyici psikoterapi alan şizofreni hastalarının, tedaviye devam etme müddetleri ve tedaviden sağladıkları yarar konusunda manalı bir formda farklılık gösterdikleri aktarılmıştır(akt. Ulaş ve Alptekin, 2009).

Kaynakça

Çam, M. O. Ve Engin, E. (2015). Psikoterapi ve hemşirelik. Türkiye Klinikleri J Psychiatr Nurs-Special Topics, 1(1), 87-94.

Gentile, J. P., & Niemann, P. (2006). Supportive psychotherapy for a patient with psychosis: Schizophreniform disorder. Psychiatry (Edgmont), 3(1), 56-61.

Penn, D. L., Mueser, K. T., Tarrier, N., Gloege, A., Cather, C., Serrano, D., & Otto, M. W. (2004). Supportive therapy for schizophrenia: possible mechanisms and implications for adjunctive psychosocial treatments. Schizophrenia Bulletin, 30(1), 101-112.

Ünsal Barlas, G. ve Karaca, S. (2016). Yaşlılarda psikoterapiler ve psikiyatri hemşiresinin rolü. Türkiye Klinikleri J Psychiatr Nurs-Special Topics, 2(1), 49-55.

Ulaş, H. ve Alptekin, K. (2009). Destekleyici psikoterapi. Türkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics, 2(2), 35-40.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir