Sağlık

Multipl skleroz nedir?

Multipl Skleroz (MS) merkezi hudut sisteminin (MSS) etkileyen nörolojik bir hastalıktır. MSS, beyin ve omurilikte oluşmaktadır. MS hastalığında bağışıklık sistemimiz MSS’ deki hudut liflerine saldırarak hasar vermektedir. Hudut lifleri beyinden bedenimize ve bedenimizden da beynimize her türlü bilgiyi taşıyan kablolar üzeredir. Hudut liflerinin birçoğu miyelin ismi verilen bir katman ile örtülüdür. Miyelin hudut liflerini sararak öteki sonlar ve hücrelerle izolasyon misyonu görmektedir. Ayrıyeten hudut lifleri boyunca bilginin, sinyalin hızılı bir biçimde aktarılmasında misyon almaktadır. MS hastalığında bağışıklık sistemimiz bu miyelin kılıfa saldırarak hasar vermektedir. Bu hasar, sinyal iletiminin durmasına yahut aksamasına hasebiyle da beyin ve omuriliğin misyonunun tam manasıyla yerine getirememesine yol açmaktadır. MSS, bu taarruzların bir kısmını geri döndürebilmektedir lakin kimi ataklar tam olarak geri döndürülemeyebilmektedir.

Her ne kadar MS uzun vadeli kronik ve önemli bir durumsa da, çok sayıda insan bu hastalıkla bir arada başarılı ve tatmin edici bir ömür sürmektedir. MS hastalarının bir birçok olağan yahut olağana yakın bir ömür geçirmektedir. Tekrar birçok hasta besbelli fizikî özürlülüğü olmadan hayatlarına devam etmektedir.

MS Kimlerde Görülür ?

MS çoğunlukla genç erişkinlerde görülür. Teşhis sırasında ortalama yaş 30’ dur. Daha çok bayanlarda görülür. Daha çok sosyo-ekonomik seviyesi yüksek kesimde görülür. Ekvatordan uzaklaştıkça bilhassa kuzey yarıkürede daha sık görülmektedir. Ülkemizde de sıklığının giderek arttığı bildirilmektedir.

MS’ e Yol Açan Sebepler Nelerdir?

MS, bağışıklık sistemimizin kendi kendine saldırması sonucu ortaya çıkan (otoimmun) bir hastalıktır. Nedeni tam olarak belirlenememiştir. Kimi virüslere yahut enfeksiyöz casuslara hayatın erken safhalarında maruziyet MS ile alakalı olabilir lakin bu husustaki datalar net değildir. Genetik bir hastalık değildir, lakin birtakım genetik faktörler MS gelişiminde eğilime yol açabilmektedir. MS, bulaşıcı bir hastalık değildir.

MS’ in bulguları nelerdir?

MS’ in birkaç çeşidi vardır. En sık alevlenme ve sönmelerle (relapsing, remitting) seyreden tipi görülür. Bu bulguların ortaya çıkması ve bir mühlet devam etmesi ve büsbütün ya da kısmen kaybolması manasına gelir. Şikayetler ekseriyetle saatler ve günler süren vakitlerde ortaya çıkar ve günler, bazen haftalar sürer. Sonrasında kısmen sekel kalır yahut büsbütün geçer. Ataklar sistemli olarak ortaya çıkmaz, bazen tek atak olur ve yıllarca hiç atak gözlenmez.

Bu bulgular;

*Görme kaybı

*Çift görme

*Uyuşukluk ya da hissizlik

*Güç kaybı

*Yürüme zahmeti

*Dengesizlik, halinde ortaya çıkabilir.

Vakitle relapsing remitting MS’ lerin (RRMS) birçoğu, ikincil ilerleyici (sekonder progresif) forma döner. Sekonder progresif MS (SPMS)’ te yavaş ve uzun süren bulguların berbatlaşması hali görülür. Bu süreçte nadiren atak görülür.

MS hastaların %10-15 kadarında primer progresif MS (PPMS) tipi görülür. Bu MS tipinde bulgular başlangıçtan itibaren tedrici olarak kötüleşir. PPMS’ de atak gözlenmez. Bulguların kötüleşme suratı ve formu şahıstan bireye değişir.

MS teşhisi nasıl konulur?

MS’ te görülen bulgular birçok farklı nörolojik hastalıkta da görülebilmektedir. Bu nedenle MS ile ilgilenen nöroloji uzmanı doktor, öteki hastalıkları kesinlikle dışlamalı, detaylı nörolojik muayene ve hikaye ile teşhis koymalıdır. MS konusunda uzman nöroloji tabibi size;

Şikayetlerinizi detaylı olarak sormalı ve ne vakit ortaya çıktığını kaydetmelidir.

Nörolojik işlevlerinizi test etmelidir. (yürüme, refleksler ve dokunma duyusu gibi)

Gözlerinizi, olağandışı görme, gözöün art tarafının anormallikleri, olağandışı göz bebeği fonksiyonlerı ve olağandışı göz hareketleri açısından değerlendirmelidir.

MS plaklarının kıymetlendirilmesi için beyin MR’ ı ve çoğunlukla da omurilikteki plakların kıymetlendirilmesi için omurilik MR’ ı istemelidir.

MS tanısı MR ve klinik bulgulara karşın şüpheliyse yahut beklenmedik bir yaşta ortaya çıkmışsa (örneğin 50 yaş üzerinde) MS teşhisini nihaileştirmek için lomber ponksiyon yapabilmelidir.

Öbür emsal nörolojik hastalıkların dışlanması için detaylı kan analizi istemelidir.

Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

MS’ in tedavisinde günümüzde çok sayıda tedavi seçeneği mevcuttur. Kimileri şikayetlerin berbatlaşmasını engelleyerek ve atak sıklığını azaltarak tesir gösterir. Bu ilaçlara hastalık modifiye edici ilaçlar denilmektedir. Öbür ilaçlar MS’ te orata çıkan şikayetlerin ortadan kaldırılması ya da azaltılması için verilebilir. Halsizlik bitkinliğin, kollarda yahut bacaklarda ortaya çıkan katılık kas kramplarının, ağrının, idrar kaçırma üzere mesane sorunlarının ve duygudurum bozukluklarının giderilmesi yahut azaltılması için verilen ilaçlar bu kategoride sayılabilir. Ayrıyeten atak sırasında atağın daha kısa sürmesi yahut atak sırasında ortaya çıkan şikayetin ilerlememesini sağlamak için de ilaçlar verilmektedir.

Birçok kılavuz şimdiki olarak RRMS tanısı konulduktan sonra mümkün olan en kısa vakitte hastalık modifiye edici ilaçların (DMT) başlanmasını önermektedir. Hangi ilaç seçeneğinin sizin hastalık tipinize, ömür biçiminize ve kullanımıza uygun olacağını MS konusunda tecrübeli nöroloji uzmanınıza danışın. DMT’ ler sizin mevcut şikayetlerinizin ortadan kaldırılması için değil, hastalığın berbata gitmemesi ve yeni atak geçirmemeniz için verilmektedir.

Nöroloji Uzmanınızla ahenk içinde olmak

Nöroloji uzmanınızın size en yeterli tedaviyi verebilmesi için şikayetleriniz ve tıbbi öykünüz ile ilgili tüm detayları bilmelidir. Birebir formda siz de sorularınıza tatminkar karşılıklar alabilmelisiniz. Durumunuz ile ilgili bir not defteri bulundurmanız ve şikayetleriniz ve yaşadıklarınız ile ilgili notlar almanız nöroloji uzmanınızı bir sonraki ziyaretinizde hem ona hem de size yarar sağlayacaktır.

MS ile yaşamak

MS hastalığı müddetince yaşadığınız aksiliklerin büyük kısmı denetim altına alınabilir. Sağlıklı ömür biçimi davranışlarını hayata geçirmeniz, şikayetlerinizin azalmasına ya da ortadan kalkmasına yardımcı olacağı üzere kendinizi düzgün hissetmenize de yol açacaktır.

Aşağıda bu hususta kimi ipuçlarını bulabilirsiniz:

Fizyoterapi. Fizyoterapi, kas güçsüzlüğü ve dengesizlik üzere birçok MS bulgusunun azaltılmasını sağlar. Fizyoterapist size birtakım hareketler ve antrenmanlar gösterebilir ve bunları nasıl uygulayabileceğiniz konusunda yardımcı olur. Bu hususta nöroloji uzmanınızla konuşunuz.

Sıcaktan sakının. MS hastalarının birden fazla sıcak havanın, sıcak hamam, sauna ve kaplıca üzere ortamların şikayetlerini kötüleştirdiğini tabir etmektedir. Öğlen ortasında dışarı çıkmaktan sakının. Banyonuzu sıcak suyla değil de ılık suyla yapın. Buz torbaları, buzlu içecekler ve serin hava şikayetlerinizi kısmen azaltacaktır.

Sağlıklı ve istikrarlı beslenin. MS için önerilen beslenme biçimi sağlıklı bir erişkinin beslenmesi için önerilenlerden farklı değildir. Meyve ve sebzelerden güçlü, tam tahıllı varlıklı lif içeren bir diyet önerilmektedir. Ayrıyeten katı yağların büsbütün kesilmesi ya da azaltılması, şeker eği yapılmış yiyecek ve içeceklerden kaçınılması gerekmektedir.

Sigarayı bırakın. Şayet sigara içiyorsanız çabucak bırakın. Yeni yapılan çalışmalar sigara içmenin MS’ te atak sıklığını arttırdığını, hastalık berbatlaşmasını hızlandırdığını hatta hafıza sorunlarına yol açtığını göstermektedir.

İdman. İdman genel olarak sıhhatinizi arttırdığı üzere hareketsizliğe bağlı ortaya çıkan birtakım sorunların engellenmesini sağlar. İdman ayrıyeten genel fonksiyonlarınızın, uykunuzun ve keyfinizin düzelmesini sağlar. Bir idman programına başlamadan evvel nöroloji uzmanınıza danışmanız uygun olur.

Gerilimi azaltın. Gerilimin MS’ i kötüleştirdiğine dair kesin delil olmasa da ağır gerilim altında kimsenin kendini düzgün hissettiği söylenemez. Rahatlama ve gerilimden uzaklaşma yollarını öğrenin. Hayatta birtakım şeylerin değiştirilemeyeceğini kabul edin. Hayattan beklentilerinizi ve önceliklerinizi belirleyin. Hayatı kolaya indirgemenin yardımcı olacağını unutmayın.

Başkaları ile temasa geçin. MS’ lilere yardım eden ve bu hastalık ile uğraş eden başka beşerlerle temasa geçebileceğiniz birçok dernek bulunmaktadır. Bu dernekler size duygusal dayanak verebileceği üzere yardımcı olabilecek bilgiler de sağlayabilir. Etrafınızdaki derneklerle ilgili nöroloji uzmanınıza danışın.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir