kisirlik tedavisi
Sağlık

Kısırlık Tedavisi

Kısırlık çiftlerin bir yıl boyunca korunma olmadan istemelerine karşın çocuklarının olmaması olarak tanımlanır, üreme yaş kümesinde çiftlerin % 10-15 ‘ini tesirler, her 6 bayandan biri kısırlık nedeni ile profesyonel yardım alır.

Korunmayan bir çiftin bir ayda hamile kalabilme mümkünlüğü % 20-25’tir. Bu oran 12 ayda % 85-90’a ulaşır. Fakat yaş kıymetli bir faktördür, bayanlarda yaşın ilerlemesi ile birlikte hamile kalabilme talihi giderek azalmaktadır. Bu düşüş 30’lu yaşların birinci yıllarında başlar, 40’lı yaşlarda hızlanır.

40 yaşından sonra aylık gebelik oranı yaklaşık % 1.5’lara inebilmektedir. Bu nedenlerle genç yaştaki hastalarda gebelik elde etmek için bekleme mühleti bir yıl iken, 30 yaşın üzerinde ruhsal ve biyolojik tesirler nedeniyle 6 aydır. Bu nedenle hasta yaşı göz önünde bulundurulmalı ve hastaya gereksiz ümit verilmemeli ya da vakit kaybettirecek teşebbüslerde bulunulmamalıdır.

Bayan doğum uzmanıyla kısırlığa yol açabilecek nedenlerin detaylı olarak görüşülmesi gerekmektedir. Kısırlık mühleti, varsa daha evvelki gebelikler, uygulanmış olan tedaviler, operasyonlar (laparoskopi, laparotomi vs), adet tertibi, birinci adet görme yaşı, ağrılı adet görme, göğüs başından süt üzere beyaz sıvı gelmesi, ilaç kullanım durumu, bugüne kadar kullanılan korunma formülleri, geçirilmiş enfeksiyonlar (tüberküloz, hepatit vs), alışkanlıklar (alkol, sigara vs) kıymetlendirilir. Bayanın değerlendirilmesinde genel muayene ve üreme organlarına yönelik muayene büyük ehemmiyet taşımaktadır. Muayenede kısırlık nedeninin saptanması tarafından ipucu teşkil edebilecek bulgular saptanabilir.

Muayene sırasında bu hedefle rahim ağzından (serviks) ve vajen içerisinden örnekler alınarak incelemeye alışılmış tutulur Muayenede, rahim ağzı hastalıklarının evvelden tanımlanmasını sağlayan sürüntü testinin (Pap-smear) alınması değerlidir.

Ultrasonografide üreme organları, rahim ve yumurtalıkların yapısı kıymetlendirilir. Bu organlarda yahut komşuluklarında yer alabilecek hastalıklar yahut değişiklikler tanımlanarak kısırlık ile ilgisi araştırılır. Tedaviye pürüz teşkil eden sorunların tahlili yoluna gidilir. Ultrasonografi sırasında, ileride uygulanacak olan tedavinin seçiminde ve tedavinin muvaffakiyet talihinin belirlenmesinde kıymetli rol oynayan “over (yumurtalık) rezervi” değerlendirmesi yapılır. Ayrıyeten adetin 2. yahut 3. gününde yapılacak olan hormon testleri (FSH, LH, E2,Prolaktin ve TSH) ile ve gereken durumlarda AMH testi ile yumurtalıkların rezervi ve ilaç ikazına verecekleri yanıt kıymetlendirilir.

Kısırlık nedenlerinin yaklaşık % 45‘i erkeğe bağlı sorunlardan kaynaklanabilir. Erkeğin araştırılmasında en temel laboratuvar yolu semen tahlilidir. Bu test ucuz ve kolay olduğu için kısırlık nedeni ile başvuran bütün hastalara yapılması gerekir. Bayanın yahut erkeğin daha evvel çocuk sahibi olması sperm tahlili yapmanın gerekliliğini değiştirmez. Erkeğin çocukluk ve gelişme periyotlarına ilişkin ameliyatlar (fıtık ameliyatı, varikosel ameliyatı gibi) sorgulanır. Sistemik hastalıklara yönelik incelemede diyabet (şeker hastalığı), hudut sistemine ilişkin hastalıklar ve bunlara ilişkin geçmişte yapılmış ve hala yapılan tedaviler öğrenilir. Ateşli hastalıklar, ergenlik devrinde geçirilen kabakulağa bağlı oluşan testis iltihaplanması (orşit), cinsel alaka ile bulaşan hastalıklar, tüberküloz üzere enfeksiyon nedenleri araştırılır.

Ayrıyeten işyerinde yahut etrafta bulunan kimyasal hususlar, zehirli gazlar, ilaçlar (kemoterapi ilaçları, simetidin, sulfasalazin, nitrofurantoin, testosteron preparatları), sık alınan sıcak banyolar yahut sıcak çalışma ortamları, radyasyon, alkol ve sigara kullanımı araştırılır. Bu faktörler sperm üretimini makûs tarafta etkiledikleri için değerlidir.

Kısırlığın Tedavisi Mümkün mü?

Kısırlığın sebeplerini ortaya koyabilmek için çeşitli araştırmalar yapmak ve test sonuçlarını kıymetlendirmek gerekmektedir. Kısırlığın tedavisinde en çok dikkat edilmesi gereken öge gerçek teşhis ve buna bağlı olarak hakikat tedavi prosedürlerini seçebilmektir.

Kısırlıkla ilgili yaşanan problemlerde erkek kaynaklı olanlar yüzde 45, bayan kaynaklı olanlar ise yüzde 45 oranındadır. Kalan yüzde 10’luk kısımda ise rastgele bir sebep bulunamamaktadır. Buna da ‘açıklanamayan kısırlık’ denmektedir. Kısırlık tedavisinin yol haritasını belirleyen en kıymetli ögeler; bayanın yaşı, ne kadar müddettir kısır olduğu, yumurtalıklarının genel durumu ve erkeğin sperm sayısı, spermin nitelikleridir. Tüm bunlar değerlendirildikten sonra kısırlık tedavisi planlanabilir. Kısırlığın Nedenleri Kısırlık oranlarının dünya genelinde giderek arttığı gözlemlenmektedir. Kısırlık genetik nedenler ve çeşitli hastalıklar sonucu oluşsa da makus beslenme, sigara ve alkol kullanımı, gerilim üzere sebeplerle de kısırlığa yol açabilmektedir.

Kısırlıkta yaş değerli bir faktördür. Genel ortalamaya bakarsak, 35 yaşındaki bayanlarda gebe kalma mümkünlüğünün biraz azaldığı, 40 yaşından sonra da önemli oranda düştüğü gözlenmiştir. Ayrıyeten 40 yaşından sonra bayanlarda düşük olma ihtimali de epey fazladır.

Bayanlarda kısırlığa neden olan öteki sebepleri incelersek tüplerdeki tıkanıklıklara ek olarak, çeşitli enfeksiyonlar ve cinsel yolla bulaşan hastalıklar üzere sebepler de doğal yollardan gebe kalmayı engelleyebilir. Tek eşlilik bu üzere hastalıklardan korunmak ismine kıymetlidir. Bayanlarda obezite de kısırlığa neden olabilmektedir. Bu nedenle gebeliğe karar verildiği vakit kilo denetimi sağlanmalı, sağlıklı beslenilmelidir. Erkeklerde kısırlığa neden olabilen birçok sebep olabilir. Kanser tedavisinde kullanılanan radyoterapi yahut kemoterapi spermlere önemli hasar verebilir.

Kısırlık Tedavisi Usulleri

İnfertilite (kısırlık) bayanda daha evvel gebeliğin hiç oluşmaması ya da bir sefer olmasına karşın ‘tekrar’ gebeliğin olamaması durumunda kullanılan bir sözdür.

Bayanlar hayatlarının bir devrinde kısırlık hadisesini yaşayabilirler. Ortalama olarak bayanların yüzde 25’inde bu durum görülebilmektedir. Doğurganlık özelliği bireyden bireye nazaran değişmekle bir arada, bayanlar genelde 25 yaş civarında gebelik için en verimli devirlerini yaşarlar.

Ayrıyeten 35’ten sonra bayanların doğurganlık konusunda randımanı giderek azalmaya başlar. Tekrar de yaş faktörü sağlıklı çocuk sahibi olmakta engelleyici değildir.

Çiftler rastgele bir korunma formülü kullanmamalarına karşın gebelik kelam konusu olmuyorsa, ‘kısırlıktan’ kuşku edilebilir. Yeni evli çiftler, evlendikten sonra birkaç ay gebelik oluşmamışsa, endişelenebiliyor. Genç çiftler kısırlıktan kuşku etmek için ivedi etmemeliler. Çiftlerin asgarî 1 sene boyunca beklemeleri ve şayet gebelik oluşmuyorsa, altında yatan nedenleri araştırmaya başlamaları gerekiyor. Sağlıklı cinsel hayatı olan çiftler (haftada ortalama 2 sefer cinsel birliktelik) 1 sene boyunca, denemeye devam etmeliler.

Günümüzde kısırlık çok yaygın bir meseledir. Kısırlık durumu erkekten, bayandan ya da her iki şahıstan tıpkı anda kaynaklanıyor olabilir.

Kısırlık hadiselerinde şahıslarda rastgele bir belirtiden bahsedilemez. Kısırlık bireylerde bir rahatsızlığa yol açmamaktadır. Çiftlerin geneli değerlendirilince, yüzde 15 oranında bir kısmı çocuk sahibi olamamaktadır. Kısırlığın tedavisi planlanırken bireylerin yaşı, ne kadar müddettir çocuk sahibi olamadıkları, rastgele bir sıhhat sorunları bulunup bulunmadığına nazaran hareket edilir.

Genel kısırlık sıkıntılarında yüzde 45 oranında bir etken erkekten kaynaklanmaktadır. Bilhassa son yıllarda erkeklerde kısırlıkyaşanması durumu artışa geçmiştir. Erkeklerde kısırlığın çeşitli tedavileri vardır. Çok az sayıda spermi olan bir erkeğin de çocuk sahibi olması mümkündür.

Bayanın yaşadığı kısırlıkta da çeşitli tedavi seçenekleri kelam bahsidir. Erkektekine nazaran daha detaylı ve uğraştırıcı tedaviler uygulanmaktadır.

Kısırlık Tedavisini Etkileyen Faktörler

  • Anne adayının yaşı kısırlık tedavisini etkileyen faktörlerin başında gelmektedir. Doğurganlık yetisinin 35 yaşından sonra azalmaya başlayacağı unutulmamalıdır.
  • Anne ve baba adayları tedaviyi olumsuz etkileyecek ortamlardan kaçınmalıdır. Bilhassa hamam, kaplıca ve sauna üzere sıcak ortamlar spermlerde bozulmaya neden olmaktadır.
  • Kısırlık tedavisine başlanmadan 3 ay evvel ağır idman ve spor bırakılmalıdır.
  • Anne adayının beslenmesine dikkat etmesi gerekmektedir.

Fizik Muayene Ve Jinekolojik Muayenede Araştırılanlar

  • Kilo ve beden kitle indeksi (Artmış beden kitle indeksi azalmış doğurganlıkla ile birlikte iken, karın etrafı obezitesi insülin rezistansı ile ilişkilidir)

  • İkincil seks karakterlerinin gelişimi, beden tipi (hipogonadotropik hipogonadizmde ikincil seks karakterleri gelişimi yetersizken, Turner sendromunda kısa uzunluk, yele boyun görülür)

  • Tiroid bezi hastalıkları (Tiroid bezinde nodül, hassasiyet, bezin boyutu), göğüslerden süt gelmesi, kıllanma, sivilceler bir endokrin bozukluğu düşündürürken böbrek üstü bezi hastalıkları, polikistik over sendromu, prolaktin yüksekliği, hiper-hipotroidi açısından kıymetlendirme gerektirir.
  • Muayenede hassasiyet kronik pelvik ağrı ve endometriyozis açısından manalıdır.
  • Vajinal ve rahim ağzının yapısal anomalileri, akıntılar, rahim ve tüplere ilişkin doğuştan anomaliler, enfeksiyon ve rahim ağzı faktörü açısından kıymetlendirme gerektirir.
  • Muayenede rahimin olağandışı boyutu, yapısının düzensizliği, hareketli olmaması rahime ilişkin anomaliler, endometriyozis ve pelviste yapışıklıklar açısından manalı olabilir.

Yumurtlamanın Kıymetlendirilmesi

  • Adet nizamı (yumurtlaması olan bayanlarda adetler nizamlı, ölçü ve mühlet açısından sabit, adet öncesi yahut adet devrine ilişkin şikayetlerle birliktedir)

  • Serum progesteron ölçümü: Serum progesteron seviyeleri yumurtlamadan 7-8 gün sonra en yüksek seviyeye ulaşmaktadır. 28 gün süren bir adet döngüsünde gün serum progesteron seviyesinin > 3 ng/mL olması yumurtlama olduğunu dayanaklar lakin luteal periyodun kalitesi konusunda bizi aydınlatmaz. Olağan bir adet periyodunda > 10 ng/mL den yüksek 21. Gün progesteron seviyeleri olağan ve sağlıklı bir yumurtlamaya işaret eder.

  • İdrarda LH testi: Kişi kendisi meskende idrar LH test kitleri ile yumurtlama takibi yapılabilir ve yumurtlama vakti hakkında bilgi edinebilir. Genelde adet periyodunun 10. günü başlanarak akşam saatlerinde çok fazla ağır yahut çok sulu olmayan idrarda bakılır. Renk değişikliği tespit edildikten 24-48 saat sonra yumurtlama beklenmektedir.

Tüplerin Kıymetlendirilmesi

Histerosalpingografi (HSG): Kontrast hususun tüplerden geçişi ve tüp uçlarından çıkışı sonrası karın boşluığuna dağılımı hakkında bilgi verirken tıpkı vakitte rahim iç duvarının doğumsal anomalilerini ve patolojilerini (polip, myom, rahim iç duvarı yapışıklıkları) tanımlar. Kâfi tecrübe varsa histerosalpingo-kontrast-ultrasonografi HSG’ ye tesirli bir öbür formüldür. Adetin bitimini takiben 1-2 gün içinde yapılması gerekir. Tüp etrafındaki yapışıklıklar ve endometriozis hakkında bilgi vermez. 2 yıldan eski olan rahim filimlerini tekrarlamak gerekir. HSG nin tedavi rolü de olabilir. Mukus tıkaçlarla kapanan tüpler çekim sırasında kontrast unsur verilirken basınçla açılabilir.

Klamidya Ig G Antikorları: Tüplerde hasarın varlığı hakkında bilgi veren ağrısız, değerli olmayan, kolay bir testtir. Son yıllarda yapılan bir çok çalışmada, Klamidya enfeksiyonlarının pelvik enflamatuar hastalık olmaksızın da tüplerde hasara yol açarak kısırlığa neden olduğu düşünülmektedir. Dünyada önde gelen kısırlık kılavuzlarında (RCOG guideline) HSG yahut rahime yapılacak rastgele bir girişimsel süreçten evvel tüm bayanlara klamidya antikoru bakılması önerilmektedir.

Rahim İç Duvarlarının Kıymetlendirilmesi

Serum fizyolojik ile yapılan ultrasonografi tetkiği ile polip, rahim iç duvarında miyom, rahim iç duvarında yapışıklıklar, doğumsal rahim yapısında bozukluklar teşhisleri koyulabilir. Tüplerdeki patolojiye ek olarak HSG ile sonradan yahut doğumsal rahim yapısında bozukluklar da kıymetlendirilebilir. Olağandışı HSG bulgusu histeroskopi, laparoskopi üzere bir ileri tetkiği gerektirir.

Laparoskopinin Rolü

Kısırlığın değerlendirilmesinde laparoskopinin rolü tartışmalıdır. Kıymetli ve invaziv bir tetkiktir. Endometriyozisden şüphelenildiğinde (ağrılı adet, pelvik ağrı, cinsel münasebette derinde ağrı), pelvik yapışıklıklar ve tüplerde hastalık öyküsü varlığında (pelvik ağrı öyküsü, komplike apandisit, pelvik enfeksiyon, pelvik cerrahi, geçirilmiş dış gebelik ), olağandışı fizik muayene ve HSG varlığında laparoskopi yapılabilir. Açıklanamayan yahut erkek nedenli kısırlık tanısı alan hastalarda tedavi planını değiştirmediğinden laparoskopiye gerek olmadığı görüşü hakimdir.

Klinikte Kullanımı Yaygın Olmayan Testler

Poskoital Test: Rahim ağzındaki mukustaki adet döngüsündeki değişikliklerin spermle olan bağını tanımlar. Beklenen yumurtlamadan çabucak evvel münasebetten 2-12 saat sonra yapılmalıdır. Çocuk isteği ile başvuran çiftlerin araştırılmasında rutinde önerilen bir test değildir. Kanıtlanmış tanısal kıymeti yoktur.

Endometriyal Biyopsi: Adet döngüsünde yumurtlama olup olmadığı ve luteal faz defekti hakkında bilgi verir. Beklenen adetten 2-3 gün evvel yapılır. Değerli, invaziv, embryonun rahime yerleşmesi için rahim iç duvarı hakkında bilgi vermeyen, yumurtlamanın kıymetlendirilmesi için gereksiz bir testtir.

Tüm adet döngüsü boyunca sabah her hangi bir aktivite yapmadan beden ısısı ölçülerek not edilir. Bazal sıcaklık artışı, LH eğrisi ile koreledir, LH eğrisinden iki gün evvel yükselmeye başlar. Yumurtlama hakkında yol gösterici olmasına karşın güç, birçok faktörden etkilenebilecek ve gözlemleyene nazaran değişiklik gösterebilen bir testtir.

Karyotip Tahlili: Erken menopoz (40 yaş altı) tanısı alan bayanlara, önemli oligospermi tespit edilen erkeklere ve tekrarlayan gebelik kaybı hikayesi olan çiftlerde hem bayan hem de erkeğe karyotip tahlili önerilmektedir.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir