kisim 1 drama ucgeni UG1VCmDP
Sağlık

Kısım 1 – drama üçgeni

124388 1131659054

İnsan doğal olarak ahenk arar, çatışmalardan kaçmak ister. Lakin malum gerçek hayat pek de o denli işlemiyor. İnsanın olduğu yerde çatışma kaçınılmaz formda gelişir.

Bir çatışma sırasındaki genel davranış biçimimizi tanımlayan bir tabirdir “Drama Üçgeni”. Kişinin gerilimli, duygusal ya da çatışmalı durumlarda üstlendiği ve ortalarında geçiş yapabileceği rolleri tanımlamak için Steven Karpman tarafından 1960’larda oluşturulmuş bir modeldir.

Üç temel rolden bahseder Karpman: kurban, kurtarıcı ve yargılayıcı.

Kurban

Kurban rolünün tipik duruşu: “Zavallı Ben”dir.

Kurban kendisini mağdur, ezilmiş, çaresiz, umutsuz, güçsüz, utanç içinde hisseder. Karar veremez, problemleri çözemez, hayattan zevk almaz, içgörü oluşturamaz. Kurban mağdur olacak rastgele bir duruma maruz kalmazsa, kendisini mağdur edecek bir Yargılayıcı ve sonrasında da bu olumsuz hislerini, mağduriyetini devam ettirecek bir Kurtarıcı arar ve bulur.

Kurban rolünde aslında kişi istek ettiği, muhtaçlık duyduğu ilgiye kavuşur, yaptığının ya da yapmadığının sorumluluğunu almaz, sonuçlarını üstlenmek zorunda kalmaz. Kurban mağdurdur, haksızlığa uğramıştır. Daima öbürleri kusurludur. Oburlarının üzerine gelmesi, haksızlık yapması, anlayışsız davranması şikâyet edip mağdur olmasına yol açar. Kurbanın mutlak yardıma gereksinimi vardır.

Kurtarıcı

Kurtarıcı rolünün tipik duruşu ise: “Yardım etmeme müsaade verin”dir.

Kurtarıcı, kurtarmazsa, yardım etmezse kendilerini makûs hisseder. Bu yardım etmenin, kurtarmanın problemli bir yan tesiri vardır; kurbanı bağımlı kılar. Kurbanın başarısız olmasına, seçimlerinin sonuçlarını yaşamasına müsaade vermez Kurtarıcı. Böylece odağını Kurbanlara yönlendirerek tasalarını, sıkıntılarının üstünü örter. Kurbanın badireleri ve muhtaçlıkları Kurtarıcının kendi sıkıntılarından kaçması için mükemmel bir imkandır.

Kurbanın yardım daveti Kurtarıcıya ulaşır ulaşmaz Kurtarıcı devreye girer. Yardım eder, düzeltir, uzlaştırır. Bunları yaparken kendine bir defa daha ne kadar düzgün, değerli, aranılan olduğunu deliller.

Kurtarıcı bu üçgendeki en onurlu roldedir elbette. Kendisini de o denli algılar, dikkati dışarıya yöneliktir. Kurtarıcı da kendi muhtaçlıklarının farkına varmak yerine, oburlarının refahı için efor gösterir. Bu rolü oynarken birçok vakit kendini tüketirler ve bu ulu uğraşlarını hiç kimse gereğince görmediği için de bir boşluk duygusu ile baş başa kalır. İşte tam da bu anda Kurbana dönüşür Kurtarıcı. Kimse ne kadar efor gösterdiğinin, fedakarlıkta bulunduğunun farkında değildir.

Yargılayıcı

Yargılayıcı rolünün tipik duruşu ise: “Hepsi senin cürmün.”dur

Yargılayıcı denetimci, suçlayan, eleştiren, baskıcı, öfkeli, otoriter, katıdır, kendini üstün görür.

Bu üçgendeki güçlü taraf üzere görünür.

Kurbanı bulur, yakınlarda yoksa birini seçer ve kurban haline getirir.

İşler istediği üzere gitmezse öfkelenir.

Aslında Yargılayıcının öfkesi dehşet, utanç ve yetersizliğin, güçsüzlüğün dışavurumudur ve büyürken sıklıkla kurban rolünde olduğunun göstergesidir.

Ekseriyetle bu üç temel rolden birine daha yakın hisseder kişi kendisini, fakat şu bir gerçek ki aslında farklı şartlarda bu üç rol ortasında gidip gelir bu üçgenin iştirakçileri.

Aslına bakarsanız drama üçgeninde kişi hangi rolü taşırsa taşısın kısa vadede daima bir “kazanımı” vardır. Kimi ilgi alır, kimi gereksinim duyulmanın hazzını yaşar, kimisi de gücünün keyfini çıkartır.

Birisi o ya da bu sebeple Kurban ya da Kurtarıcı rolünü üstlendiğinde bir drama üçgeni oluşur. Kurban ya da Kurtarıcı rolünü üstlendiğinde başkaları de devreye girer. Kişi genel olarak ailesinden alıştığı, öğrendiği role bürünür. Roller gerekli olduğunda değişir. Bu durum döngüsü şahısların çoklukla farkında olmadan ruhsal gereksinimlerini karşıladığı için farkındalık oluşmadığı surece sürer sarfiyat.

Kendinizi bu drama üçgeninden kurtarmanın birinci adımı durumun farkına varmaktır. Farkındalık oluştuktan sonra paterninizi tetikleyen çatışmayı ve bu çatışmayı temelleyen geçmişten gelen kalıplarınızı tanımlamaktır.

Sıklıkla hangi rolü üstlendiğinize bakın. Çocukken hangi rolde olduğunuzu hatırlayın. Başka aile üyelerinizin hangi rolleri üstlendiğine, hatta tahminen bugün bile hangi rolü devam ettirdiklerine bakın.

Kendinize dönün. Kendinizle yüzleşin. Yetersizliklerinizin farkına varın, nerelerden temellendiğini ve nelerin tetiklediğini görün. Kendiniz olun.

Dr.phil. R. Meltem KAVCAR SIRMALI

9 Aralık 2020

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir