imtihan telasi DJeBWmGV
Sağlık

İmtihan Telaşı

En son ne vakit imtihana girdiniz? Hatırladınız mı? Muhtemelen heyecanlanmış, hatta tam imtihandan evvel endişelenmeye başlamış olabilirsiniz. Bu tasa epeyce olağan hatta birtakım durumlarda daha dikkatli olmanızı sağlayacağı için yararlı bile diyebiliriz. İmtihan bittiğinde derin bir rahatlama hissedersiniz ve gerilim anında kaybolur. Ancak kimi beşerler için durum birebir değildir. Araştırmalara nazaran nüfusun %3 lük kısmında gerilim hiçbir vakit ortadan kaybolmaz. Bu gerilim anksiyete yani dert olarak yorumlanır.

Korku; telaşlı niyetlerin eşlik ettiği, gerginlik hissi ve kan basıncındaki artışla birlikte vücutta çeşitli değişimlerin gözlendiği bir histir. Korku; tıpkı memnunluk, keder, öfke, dehşet üzere pek çok histen biridir ve kaygılanmak epeyce olağan bir reaksiyondur. Korku ortalama düzeydeyken bireye muvaffakiyet sağlayacağı üzere muhakkak bir düzeyin üzerine çıktığında ise vakit içinde kötüleşir. Bireyin gündelik hayattaki fonksiyonelliğini olumsuz tarafta etkileyecek sonuçlara sebep olur. Bu sonuçlar huzursuzluk, ağır kaygı hali, gerginlik, odaklanmada zahmet, kaygı verici fikirlerin denetim edilemez formda artışı, uyku (kâbus) ve iştah sorunları üzere bedensel, niyet ve davranış seviyesinde olabilir.

Herkes günlük hayatın içinde farklı bahislerde dert duyabilir. Bir iş, imtihan, sıhhat, para, çocuklar, gelecek ve aileyle ilgili sıkıntılar birçok insanı kaygılandırabilir. İmtihan korkusu Bilhassa ebeveynleri, imtihana hazırlanan gençleri ve çocukları direkt etkileyen, çok sık duyulan çok tanınan bir rahatsızlıktır.

Ancak bu tasanın da aslında bir köpek kaygısından uçak dehşetinden ya da bir panik ataktan farkı yoktur. Zira telaş dediğimiz olay öğrenilmiş bir şeydir. Ancak imtihan korkusu çok kaçamadığımız bir durumdur. Kaçarsanız bedelleri çok yüksek bir şey olduğunu öğreniriz. Halbuki bir köpek endişesinden kaçınıldığında, kişi köpeğin olduğu sokaktan geçmez. Uçak dehşetinden kaçınıldığında kişi asla uçağa binmez. Kaçınmalar sonucu günlük hayatımız ve alışkanlıklarımız etkilenir. Bir nevi konfor alanımız daralır diyebiliriz. Kaçınmak, dert duymak sonucunda oluşan çok doğal bir histir. Lakin imtihana girmeyip kurtulmak daha rahatlatıcı bir durum olmasına rağmen kimse imtihan tasasından kaçınmak için o imtihana girmemeyi tercih etmez. Bunun yerine şahıslar tasayla baş etmenin yollarını arar. Bu elbette eğitime verdiğimiz kıymet ve değerlerimizle alakalıdır.

İmtihan korkusu olabilen şahısların anne ya da babalarının çok daha mükemmeliyetçi ve muvaffakiyet odaklı şahıslar olduğu görülür. Toplumsal etrafın beklentileri ve baskısı da kıymetli bir etkendir. Bu korkuyu yaşayan çocuklar da anne babalarının korkusunu yaşarlar ve tedirgindirler. Çocukların korktukları şey imtihandır. İmtihan sonucunda korktukları temel olgular; yargılanmak, sevilmemek, beşerler tarafından başarısız görülmektir. İmtihan derdi yaşayan çocukta okul muvaffakiyetinde besbelli bir düşüş gözlenir. Ders çalışmayı erteler, imtihan ve imtihan çalışması hakkında konuşmaktan soru sorulmasından rahatsızlık duyar. Çok çalışmasına rağmen performansındaki düşüş tasanın varlığını gösterir. Ders çalışırken konsantre olamamak, imtihan esnasında bildiklerinin aklına gelmemesi, karın ağrıları ve kalp çarpıntıları tasa esnasında sıklıkla karşılaşılan durumlardır. Aslında köpek korkusu olan bir kişi köpekle karşılaştığında ne hissediyorsa imtihan telaşı olan bir çocukta imtihana girdiğinde yahut imtihan aklına geldiğinde birebir şeyi hisseder. Ama burada kıymetli olan bir konu şudur: köpekle karşılaşınca kişi köpekten değil, köpeğin kendisini ısıracağından korkar. Birebir biçimde imtihana giren kişi de imtihandan değil, imtihan sonrasında başarısız olacağından korkar. Fakat sorun şurada başlıyor; Her imtihanda birileri başarısız sayılıyor ancak her başarısız olan da imtihan derdi yaşamıyor. Zira imtihan telaşı yaşayan kişi, imtihanın başarısızlığı sonucunda kendi kıymetleriyle bu başarısızlığı bir meblağ ve kendini başarısız olarak etiketler. Kişi bu kanıdan ötürü, kendini yargılar ve bu yargılayıcı durumun yarattığı huzursuzluktan ötürü tasadan kendini hiçbir vakit uzaklaştıramaz.

Artık konutunuzun önünde bir bataklık olduğunu ve bu bataklıktan doğan sivrisineklerle başınızın belada olduğunu düşünün. Şayet bizler yalnızca sivrisineklere ilaç sıkarak o sivrisinekten kurtulacağımızı düşünürsek hayatımız uzunluğu yalnızca ilaç sıkarız. Değerli olan bataklığı kurutmaktır. Bu bağlamda baktığımızda İmtihan tasası olabilen her çocuğun öncelikle dikkat eksikliği açısından kıymetlendirilmesi gerekir. Ek olarak ebeveynlerin ve çocukların kendi içlerinde imtihana ve muvaffakiyete dair yüklediği manalar sorgulanmalı. Çocukların gerçekçi olmayan (biliyorum bu imtihanda başarılı olamayacağım, imtihana hazır değilim, bu hususları anlamıyorum aptal olmalıyım, çok yetersizim, başarısız olursam ailem bana kızacak, kazanmazsam kimsenin yüzüne bakamam) olumsuz otomatik niyet kalıpları değerlendirilmelidir. Yerine (yapabildiğimin en düzgününü yapabilirim, bunda başarısız olmam hayatta başarısız olacağım manasına gelmez, dünyanın sonu değil telafisi var, nereden başlasam kardır) alternatif otomatik niyet kalıpları geliştirilmelidir.

Unutmayın imtihan telaşı sırf bir semptomdur. İmtihan korkusunun altında yatan etmenlerin neler olduğunu araştırmadan ve bunlara müdahale etmeden yalnızca korkuyu yok etmek, dert için bir ilaç vermek hiçbir vakit kalıcı ve hakikat bir tahlil olmayacaktır. Terapist ve çocuk ortasında kurulmuş düzgün bir ittifak temelinde, profesyonel olarak yapılandırılmış bilişsel davranış terapisiyle fikir kalıplarının ve onlara yüklenen manaların ayrıntılı kıymetlendirilmesi gerekir. Münasebetiyle tasanın altında yatan sebepler çalışılınca tasaya sebep olan durumlar da direkt ortadan kalkacaktır.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir