Sağlık

Hudut nedir, ne işe fayda?

Ruhsal manada hudut basitçe, kendi hislerimizi, seçimlerimizi, aklımızı öbür insanlarınkinden ayırmaktır. Başkalarından ayrı bir vücuda, akla, hislere sahip olduğumuzu anlamak, sorumlu olduğumuz ve denetim edebilme bahtımızın olduğu tek alanın kendi sonlarımızın içinde olduğunu görebilmektir. Böylelikle başkalarının davranışlarını değil kendi davranışlarımızı, oburlarının hislerini değil kendi hislerimizi anlamak ve düzenlemek için çabalamaya başlarız.

Hudut, ben ve ötekiler ortasındaki çizgidir. Sahip olduğum tek şey kendimse; kendi sonlarımı net olarak anladığımda kendimden sorumlu olmayı, kendimi müdafaayı ve kendimden bir şey verirken bunun kendi kararıma bağlı olduğunu hissedebilirim.

Hudutlar bir günde oluşmaz ve bir günde bozulmaz. Biz bebekliğimizden itibaren sonlarımızı tanımaya anlamaya ve geliştirmeye çabalarız. Bu hudut gelişimi hayatımızın son gününe kadar sürer ve birtakım alanlarda hudutlarımızı koruyamadığımızda kimi sorunlar yaşanır. Bu sorunlar kronik düğümler haline gelmeden anlamaya çalışmak değerlidir. Örneğin iş ömründe yaşanacak bir hudut sorunu, fazladan iş yükü üstlenme yahut gereğince sorumluluk almama üzere, direkt olarak kişinin aile bağlarını, uyku tertibini, ruhsal sıhhatini, hayat kalitesini etkileyebilir.

Hudut gelişimi

Doğduğumuz anda öbür bir kişinin, annemizin vücudundan fizikî olarak ayrılmış olsak da ruhsal olarak annemizden ayrılmamız çok daha uzun sürer. Bebeğin toplumsal olarak ilgi kurduğu birinci kişi çoğunlukla annedir. Bu münasebette oluşturulan sonlar, denenen sonlar bebeğin başkalarıyla kurduğu alakalar için bir taslak niteliği taşır. Yeni doğmuş bir bebek anneye bağımlıdır. Zira tüm gereksinimlerini karşılaması için bu birincil bakım veren bireye muhtaçtır. Daha sonra çok yavaş da olsa kendi muhtaçlıklarını karşılayabildiğinde; etrafa bakabilmek, sağına soluna dönebilmek, oturabilmek, ilgisini çeken şeyi uzanıp tutabilmek, emeklemek gayeye gerçek yürümek ve daha kaçları, kendisinin farklı bir vücuda, akla, davranışa sahip olduğunu anlamaya başlar. Onun merak ettiği ve uzandığı şeye bir diğeri uzanmamaktadır. Fakat bunun için ağlamak yerine yapabileceği şeyler vardır.

Bebek için kendi başına hareket etmek ve istediği her şeyi gönlünce keşfetmek ne kadar heyecan verici olsa da ayrılmak ve uzaklaşmak korkutucudur. Muhtaçlıkları karşılanan ve sevgi gören bir bebek, bu keşif çeşitlerinde dönüp annenin yahut birincil bakım verenin gözünün içine bakarak onay bekler. Bu keşfin onaylandığını hissettiğinde devam eder. Bu kısacık bir periyot üzere görünse bile, şöyle bir düşündüğümüzde dünyayı ve kendimizi keşfetmek için, yeni bir şey yapacağımız vakit sevdiklerimizden onay bekleyebiliyoruz ve bu onayı alamadığımız takdirde hakikaten hiçbir mani olmasa bile yapmaktan vazgeçebiliyoruz. Lakin aslında o iki yaşındaki çocuk için hayati kıymet teşkil eden onayın yetişkin bir insan için hayati bir manası yoktur. Her ufak adımda hayatımızı korumakla yükümlü bir yetişkinle birlikte değilizdir, kendimiz bir yetişkinizdir. Kusur bile olsa kendi hayatımızla ilgili karar vermeye yetkimiz vardır. Bir tişört alışverişi örneği ile hudut sıkıntılarını anlamaya çalışalım.

Şöyle bir düşünün, yalnız başınıza alışverişe gitseniz ve bir tişört beğenseniz onu alıp almamaya karar vermek için kimin fikrine muhtaçlık duyuyorsunuz? Kendi fikriniz kâfi geliyor mu yoksa başınızın içinde tişörtle ilgili yakınlarınızın yorumlarını mı duyuyorsunuz? Yanınızda biri olsa ve bu tişörtü ben beğenmedim dese almaktan vazgeçer miydiniz?

Kimi vakit da kendimizi korumak ismine hudutlarımızı sağlamlaştırmak ismine kendimizi o denli bir kapatırız ki, başka insanlardan gelecek olan ve gereksinimimiz olan şeyleri bile reddederiz. Birlikte alışverişe çıkmak isteyen bir arkadaşımızı ne alıp almayacağımıza karışma ihtimaline karşılık reddetmek üzere. Böylece faydasını göreceğimiz fikirlerinden ve bir dostla geçirilecek bir vakitten yoksun kalmış oluruz ve tekrar burada da bir hudut sorunu var demektir.

Sizinle ilgili hangi tişörtü alacağınızdan hangi mesleği seçeceğinize yahut bir alakayı sonlandırıp sonlandırmayacağınıza hatta ne hissetmeniz “gerektiğine” karar veren beşerler varsa, yahut bunu siz yapıyorsanız bu her ne kadar nazik bir biçimde ve kişinin düzgünlüğü için yapılıyor olursa olsun bir hudut müdahalesi yaşanıyor demektir. Hudut meselelerini kısaca tanıyalım.

“HAYIR” DİYEMEMEK: Bazen hayır demek istediğimiz halde hayır diyemeyiz. Bazen terk edilme korkusu, bazen ayıplanma korkusu, bazen bencil olarak etiketlenme kaygısı hayır demeye mani olur. Bu tip hudut sorunu yaşayan şahıslar birine yardımcı olamadıklarında suçluluk hissederler. Bu bazen gitmek istemediğiniz bir yere gitmek demekken bazen de sizi incitmeye niyetli bir davranışı durduramamak olarak karşımıza çıkabilir.

Hayır demek istediği halde evet diyen beşerler bir diğerinden hayır yanıtı aldıklarında harikulade bir haksızlık hissine kapılırlar. Kendilerinin veremediği bir karşılığı müsamahayla karşılayamazlar. Ben herkesin yardımına koşarken, herkesin kederini dinlerken benim bir şeye gereksinimim olduğunda kimseyi bulamıyorum. Verdiklerimin karşılığını alamıyorum diye düşünürler. Bu hudut sorunu size tanıdık geldi mi? Bu türlü hissettiğiniz oluyor mu?

“EVET” DİYEMEMEK: Bazen de yardıma muhtaçlığımız varken yardımı reddedebiliyoruz. Hudutlarımız katılaşmıştır ve birini içeri almayı birinden takviye, yardım görmeyi zayıflık belirtisi olarak görürüz. Bu bireyler “benim kimseye gereksinimim yok kendim her şeyi hallederim” derler. Diğerlerine gösterdikleri takviyesi kendileri alamazlar. Çok yorulurlar. Bazen kendimizi korumak demek bir oburunun dayanağını kabul etmek demek olabilir. Bu türlü durumlarda bu zayıf değil güçlü olmak manasına gelir.

KONTROLCÜLÜK: Bazen hayır karşılığını “evet”e çevirmeye çalışırız. Kişi ile aramızdaki samimiyete güvenerek onun davranışlarını değiştirmeye çalışırız. Onun yerine karar alabileceğimizi düşünürüz. Durmamız gereken noktayı kaçırırız.

Hudut meseleleri hayatımızı fazlaca etkilemeye başladığında korku sıkıntıları üzere ruhsal sıkıntılar, aşikâr bir hastalığa bağlı olmayan ağrılar, semptomlar yaşanabilir.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir