hamilelikte ve emzirme periyodunda corona virus cIP6Reg4
Sağlık

Hamilelikte ve Emzirme Periyodunda Corona Virüs

1- Hamilelikte Corona virüs enfeksiyonu hakkında neler biliyoruz?

SARS-COV-2 olarak da isimlendirilen yeni Corona virüs enfeksiyonu (COVID-19) acil bir global halk sıhhati sorunu olarak 2019 aralık ayında Çin Wuhan’da birinci kere görüldükten sonra süratli bir yayılım ile pandemiye dönüştü. Dünya Sıhhat Örgütü 12 martta pandemi ilan etti, şubat 2020’de hastalığı COVID-19, etken olan virüsü “Severe Acute Respiratory Syndrome Corona virus 2 (SARS-COV-2)”olarak tanımladı.

Öteki korona virüs enfeksiyonları ortasında soğuk algınlığı (HCOV 229E, NL63, OC43 VE HKU1), Orta Doğu Teneffüs Sendromu (Middle East Respiratory Syndrome Corona Virus/MERS-COV) ve şiddetli akut teneffüs sendromu (Severe Acute Respiratory Syndrome Corona virus/SARS-COV) virüsleri yer almaktadır.

Dünya Sıhhat Örgütü’nün 3 mart 2020 tarihli raporunda COVID-19 enfeksiyonu için global mevt oranı yaklaşık %3,4 olarak kestirim edilmektedir. Daha evvel de SARS-COV için %10 ve MERS-COV için %37’lik mortalite bildirildi.

COVID-19 damlacık yolu ve direkt temas ile yayılır. Virüs hasta bireylerden öksürme, hapşırma yoluyla ortaya saçılan damlacıklarla ve kontamine yüzeylerden hastanın eli ile göz, ağız, burun mukozasına temasıyla bulaşabilir. Damlacığın yaklaşık 2 metrenin ötesine geçmediği bilinmektedir. Hiçbir klinik bulgusu olmayan bireylerden de bulaş bildirilmiştir. İnkübasyon mühletinin ortalama 5 gün (2-14 gün) olduğu düşünülmektedir. Fakat son hadiselerin ortasında enfekte şahıslarla temas bulgusu olmayanlar da vardır.

2- Korona virüs salgını gebeleri nasıl etkiliyor? Korona enfeksiyonu gebeler için farklı bir risk taşıyor mu?

Gebelik immun süpresif yani bağışıklık karşılığının baskılandığı bir durum. Anne karnındaki bebeğin dokuları ve organları anneye nazaran farklı ve yabancı olduğu için annenin bunu yabancı bir doku olarak algılamaması için bağışıklık sistemi baskılanmış durumda. Organ nakillerinde organın alıcı tarafından reddedilerek dışarı atılmasının önlenmesi için immun süpresif tedavi verilmesi durumu üzere düşünebilirsiniz. Ayrıyeten hamilelikte oksijen tüketimi artmış, diyafram yükselmiş, dakikada teneffüs sayısı artmış, boğaz burun bölgesi ödemli, konjesyone. Bu durum gebelerin teneffüs yolu virüsleri ile enfekte olmalarını, daha şiddetli hastalık geliştirme riskini beraberinde getirmekte.

Daha evvelki SARS-COV ve MERS-COV virüs salgınlarında gebelerin daha fazla etkilendiğini, her iki salgının da gebelik sırasında daha şiddetli klinik seyirleri olduğunu (entübasyon ihtiyacı, ağır bakım ünitesi ihtiyacı, böbrek yetmezliği ve mevt dahil) biliyoruz. H1N1 grip (domuz gribi) salgınında da gebeler daha önemli sorunlarla karşı karşıya kaldılar. Hamile bayanlarda SARS-COV enfeksiyonuna bağlı hadise mevt oranı yaklaşık %25’ idi. 2009 yılında influenza a alt tipi H1N1 virüsü ile enfekte hastaların %1’i gebeler idi ve H1N1 ile bağlantılı tüm ölümlerin %5’i gebe bayanlar oluşturdu. Lakin bu yeni tip Corona virüs ile ilgili şu ana kadar elimizdeki bilgiler gebelerin COVID-19 enfeksiyonuna daha hassas olduklarına yahut COVID-19 enfeksiyonu olanların daha şiddetli pnömoni geliştirmeye yatkın olduğuna ve mevt oranlarının daha fazla olduğuna dair bir delil yoktur. Bu da bize Corona virüs 19’un öbür sars salgınları kadar gebeleri önemli etkilemediğini gösteriyor. Eldeki datalar topluma nazaran artmış bir hassaslık olmadığını göstermekle birlikte Covid 19 ile dünya birinci kere karşılaştığı için anne adaylarının salgına karşı daha önlemli olmaları gerekmektedir.

Anne karnında bebeğe geçtiğine dair şimdi bir ispat yoktur. Amnion sıvısı, plasenta, kordon, vajinal akıntı ve anne sütünde virüs tespit edilmedi. Şu ana kadar olan bilgilerimize nazaran Corona virüsün düşük, doğumsal anomaliler dediğimiz bebekte sakatlıklar yahut öteki bir gebelik sorununa yol açtığına dair şimdi bir ispat yok. Fakat organ gelişimlerinin gerçekleştiği gebeliğin erken devrinde rastgele bir nedenle yüksek ateşin bebekte sakatlıklara yol açabileceğini biliyoruz. Tıpkı vakitte hamileliğin son aylarında şiddetli akciğer enfeksiyonu erken doğuma yol açabilmekte. Hakikaten Corono virüs enfeksiyonu nedeni ile birtakım gebeler erken doğum yaptılar, bu durumda direk virüs suçlamak için kâfi delil yok.

3- Korono virüsten hamileler nasıl korunmalı?

Bugünkü bilgilerimize nazaran COVID-19 enfeksiyonun tedavisi yok. Bu nedenle korunma herkeste olduğu üzere gebelerde de çok değerli. Hamilelik devrinde alınacak önlemler toplumun öteki bireylerinden farklı değil. Hamileler konuttan çıkmamaya, mümkünse konuttan çalışmaya, konuta ziyaretçi kabul etmemeye itina göstermelidirler. 20 saniye sabun ve suyla el yıkama ve ellerin ağız, burun ve göze temasından kaçınılması gerekiyor. Ellerin yıkanamadığı durumlarda en az yüzde 60 alkol içeren el dezenfektanlar da hamilelik devrinde kullanılabilir. Meskenden çıkmanın mecburî olduğu durumlarda ise esirgeyici maske takılmalı, kalabalık ortamlardan uzak durulmalı ve başka bireylerle ortalarında en az 1.5 metre ara olmalıdır.

Aile bireylerinden konuttan dışarı çıkıp giren varsa konuta girişlerinde ayakkabıları kapı önünde çıkararak ve yüksek bir rafa kaldırdıktan sonra eller yıkanmalı, kıyafetler değiştirilmeli. Meskende bu durumda tekrar toplumsal aralığa ihtimam göstermek yerinde olabilir.

4- Gebelerde hangi şikayetlerde Corona enfeksiyonundan kuşku edilmeli? Yahut kuşkulu bir temas olduğunda ne yapılmalı?

Gebelerin kuşkulu bir temas ile karşılaştıklarında kesinlikle tabiplerini aramaları, ona ne olduğunu anlatmaları, rastgele bir belirti yoksa 14 gün boyunca meskenden dışarı çıkılmamaları, ateş yahut öksürük üzere belirtiler yahut rastgele bir şikayet olduğunda ise çabucak test için bir sıhhat kuruluşuna başvurmaları gerekiyor.

Yayınlanan bilimsel bilgilere nazaran enfeksiyonun gebelerde ekseriyetle en yaygın belirtileri ateş, kuru öksürük ve doğum sonrası ateştir. Kas ağrıları, halsizlik, boğaz ağrısı, nefes darlığı ve ishal de öbür müracaat şikayetleri. Klinik tablo hafif, orta yahut ağır olarak seyredebilir. Klinik tablonun hafif olduğu durumlarda şikayetler hafif ve pnömoni dediğimiz zatürre bulguları yok iken, orta şiddette seyreden enfeksiyonlarda gebelerde ateş, teneffüs ezası ve zatürre de görülmekte. Önemli olaylarda ise zatürre, ağır akut teneffüs yolu enfeksiyonu gelişir. Kritik hastalarda ventilasyon gereksinimi yani teneffüs aygıtına bağlanma, şok, böbrek yetmezliği ve başka organ yetmezlikleri hatta vefat olabilir.

Kuşkulu hadiselerde teşhis, alt (daha duyarlı) ve/veya üst teneffüs yollarından alınan örneklerin PCR tahlili ile konulmaktadır. Birinci test negatif olan yüksek kuşkulu gebelerde test tekrarlanır. Şayet iki PCR tahlili de negatif ise COVID-19 dışlanır. Hekiminizin uygun gördüğü durumlarda karın bölgesi korunarak yapılan tek bir bilgisayarlı tomografi (BT) çekimi bebekte olumsuz sonuçlara yol açabilecek asgarî dozun altındadır. COVID-19 tanısı alan gebelerde, BT de tipik bulgu olan buzlu cam opasiteleri %56,4 oranında görülmüştür. Ağır olmayan hadiselerin %17,9’unda rastgele bir radyolojik bulgu izlenmemiştir. Lenfopeni, hastaların %83,2’sinde görülmüştür. Olayların hastanede yatış mühleti ortalama 12 gündür.

5- Hamilelik takiplerine ne sıklıkla gidilmeli? Muayenelere giderken nelere dikkat edilmeli?

Toplumsal aralığın korunmadığı kalabalık ortamlarda Corona virüse yakalanma ihtimali artmaktadır. Hastane ortamı da virüsün bulaş riskinin en yüksek olduğu yerler ortasındadır. Dünya Sıhhat Örgütü riskli gebeliklerde takip protokolleri farklı olmak üzere tüm gebelik boyunca en az 4 sefer hamile takibi muayenesi öneriyor. Birinci muayene 11-14 hafta ortasında ikili test ve ayrıntılı ultrason, 20-22 haftalar ortasında anomali taraması için ayrıntılı ultrason ve gebelik aşıları, 28-32 hafta ortasında 3. Muayene ve 36-40 haftalar ortasında dördüncü muayene. Acil durumlarda ise çabucak bir sıhhat kuruluşuna başvurmak gerekir. Salgın periyodunda gebelik takibinde sorun olmayan risksiz hamilelerde Dünya Sıhhat Örgütü’nün önerdiği bu 4 muayenin dışında mümkün olduğunca sıhhat kuruluşlarına daha az sayıda başvurulması önerilmekte. Hekiminizle muayeneler dışındaki periyotlarda telefonla görüşüp meselelerinizi danışabilirsiniz. Hekiminiz bebek hareketlerinin takibini ve tansiyon ölçümlerinizi yapmanızı isteyebilir. Muayenelere size refakat eden kişi mümkün olduğunca az olsun.

6-Corono virüs olumlu gebelerde neler yapılıyor, tedavi süreci nasıl ilerliyor?

Gebelerde başka şahıslarda uygulandığı üzere kişinin klinik tablosuna nazaran tedavi düzenleniyor. Klinik tablo hafif, orta, şiddetli yahut kritik olabilir. Klinik tabloya nazaran ayaktan, yatırılarak yahut ağır bakımda tedavi alabiliyor. Corona virüs müspet yatış gereken gebelerin belirlenmiş 3. Basamak multi disipliner bir yaklaşımın uygulanabileceği ve negatif basıçlı izolasyon odalarının olduğu hastanelerde tedavi edilmeleri daha uygundur. Gebelerde hidroksi klorakin, lopinavir, titonavir, azitromisin kullanılabiliyor. Hafif enfeksiyonlar 2 hafta, orta ve ağır enfeksiyonlar 3-6 haftada düzgünleşme eğiliminde.

7- Bebekler Corona virüs enfeksiyonu geçirebilirler mi, bebeğe bulaşma nasıl oluyor.

Bebeklerde Corono virüs olumluluğu tespit edilse de bunun anne karnında bebeğe bulaşmadığı düşünülüyor. Ekseriyetle anneden bebeğe en sık bulaşma yolu hasta yahut taşıyıcı anne yahut öteki bir şahıstan öksürme yahut hapşırma ile damlacık yoluyla. Amerika’dan yeni yayınlanan bir hadise sunumunda COVİD müspet bir annenin doğumundan 16 saat sonra bebekte PCR testi müspet, antikorları negatif bulundu, bu anne karnından sanki bebeğe bulaşıyor mu sorusunu doğurdu. Lakin gebeliğin geç devirlerinde geçirilen Corona virüs enfeksiyonun doğumdan evvel yahut doğum sırasında bebeğe geçtiğine dair şimdi bir delil yoktur.

8- Covid olumlu gebeden doğumda bebeğe virüs bulaşıyor mu? Doğum formu nasıl olmalı?

Doğum biçimine karar verilirken annenin ve bebeğin sıhhati açısından en hakikat metot o anki kurallarda ne ise o formda karar veriliyor. Acil bir durum kelam konusu olmadığı sürece Corona virüs enfeksiyonu doğum zamanlamasını yahut doğum formunu (normal vajinal doğum yahut sezaryen doğum) etkilememektedir. Olağan vajinal doğum yapabilir. Doğumdan sonra bebeğin derisini kaplayan ve vernix cazeosa dediğimiz krem üzere yapışkan ve enfeksiyonlara karşı hami tabakanın birinci 24 saat bebeğin cildinde bırakılması ve bebeğin yıkanmaması tavsiye ediliyor.

Corona müspet annelerden doğan bebekler izole edilerek yeni doğan tabipleri tarafından bir müddet izleniyor. Corona pandemisi sırasında hastanede yanınızda yalnızca bir refakatçi olması ve ziyaretçi kabul edilmemesi yahut çok az ziyaretçi en doğrusu. Doğum sonrası meskene dönüldüğünde yeniden toplumsal aralık kurallarına çok dikkat edilmesi ve ziyaretçi kabul edilmemesi kıymetlidir.

9- Doğum sonrası COVİD müspet anne-bebek teması nasıl olmalı, anne bebeği emzirebilir mi? Bebeğini enfeksiyona karşı nasıl korumalıdır?

Anne sütü en düzgün beslenme tekniği olarak bebekleri birçok hastalığa karşı korur. Emzirmenin anne ve çocuk ortasında sağlayacağı bağ göz gerisi edilmemelidir. Yapılan araştırmalarda anne sütünde Corona virüs tespit edilmemiştir.

Covid 19 müspet anneden emzirme sırasında bebeğe bulaşma yakın temasla, öksürme yahut hapşırma ile bulaşabilir. Hastalığı hafif geçiren yahut şikayeti olmayan annelerde muhtemel riskler gözden geçirildikten sonra aile ve tabipleri emzirme konusuna birlikte karar vermelidir. Anne emzirecekse gözetici maske takılması, bebeğine dokunmadan evvel kesinlikle ellerin yıkanması üzere teneffüs yahut temas yolu ile bulaş konusunda gerekli önlemleri aldıktan sonra emzirmelidir. Bebek ile anne tıpkı odada kalıyor ise ara en az 1.5 metre olmalı ve mümkün ise ortaya perde üzere bir bariyer koyulmalıdır.

Annenin emzirmek istemiyorsa yahut hastalığı şiddetli geçiriyorsa pompa ile süt sağılıp virüs taşımayan sağlam bir kişi tarafından bebeğe verilebilir. Süt sağılırken de tekrar el yıkama ve maske tedbirleri alınmalıdır. Şiddetli enfeksiyonda anne ile bebeğin izolasyonu gerekebilir.

10-Uyarılar, tavsiyeler?

Tüm toplum olarak çok itina göstermemiz gereken ellerin sık sık, en az 20 saniye sabunla yıkanması, ağız, göz ve burna ellerimizle dokunulmaması, tokalaşma, sarılma üzere yakın temaslardan kaçınma, toplumsal arayı müdafaa, maske takılması üzere gerekli tüm tedbirler gebeler için de geçerlidir.

Corona virüsün hamilelikteki seyri ve klinik sonuçlarının daha evvel yaşadığımız SARS ve MERS salgınları üzere berbat seyirli olmaması, hamileliğin Corona virüs enfeksiyonuna hassaslığı artıran bir özel bir durum olmayışı gebeleri biraz rahatlatsa da hamilelikte oluşan fizyolojik değişikliklerin bedene getirdiği ek yük ve bebeğe olan tasa nedeni ile daha fazla dikkat ve ihtimam gösterilmeli. Konutta kalınan süreçte gebelere uygun spor yaparak, hobilerimize vakit ayırarak keyifli geçirilmeli, istikrarlı ve kâfi beslenerek, taze zerzevat, yeşillikler tüketerek kâfi ölçüde vitamin alarak, nizamlı ve kâfi mühlet uyku uyumaya itina göstererek beden direnci artırılmalıdır.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir