Sağlık

Gerilim ve gerilim ile başa çıkma

Gerilimsiz bir hayat yaşamak mümkün mü? Bu sorunun karşılığı elbette ki hayır çünkü gerilim günlük rutinimiz içinde meskende, iş yerinde, trafikte ve toplumsal hayatın her alanında karşı karşıya kaldığımız bir durum. Birbiriyle ve etrafıyla daima bir irtibat içerisinde bulunan insanın gerilim yaşantılarına maruz kalması kaçınılmazdır. Organizma etrafla bağlantıya girdiğinde etraftan gelen talepler karşılık verme kapasitemizi aşan ve tehdit eden ögeler içeriyorsa fizyolojik ve ruhsal ahenk hali bozulmaya başlar bu da kişiyi duygusal olarak gergin bir hale getirir ve kişi gerilim yaşar.

Organizma etraftan gelen bir tehdit ile karşılaştığında sempatik hudut sistemi harekete geçmeye başlar ve vücut “savaş” ya da “kaç” yansısı gösterir. Bu reaksiyon sonucunda bedende oluşan fizikî ve kimyasal değişimler sonucu kişi gerilim kaynağı ile yüzleşmeye ya da kaçmaya hazır hale gelir. Kalp atışları artar, tansiyon yükselir, soluk alıp verme hızlanır ve adrenalin salgılanır. “Savaş” ya da “kaç” yansısı aslında vücudu tehlikelere karşı harekete geçiren bir alarm düzeneği üzeredir. Gerilim kaynağı ve yoğunluğu gerilim seviyesini arttırarak fizyolojik, bilişsel, duygusal ve davranışsal reaksiyonların ortaya çıkmasına neden olur.

Olaylar olumsuz, beklenmedik, denetim edilemedikleri ve belgisiz olduklarında gerilim yaratırlar. Gerilim algısı şahıstan bireye değişkenlik gösterebilir. Her bir bireyin olay ve durumlara verdiği reaksiyon farklıdır. Bir kişi için gerilim yaratan durum başka bir kişi için yaratmayabilir. Esas gerilim kaynakları, şahsî gerilim kaynakları, örgütsel gerilim kaynakları ve örgüt dışı gerilim kaynakları olmak üzere üç kümeye ayrılır. Şahsî gerilim kaynakları, bireyin geçmiş yaşantıları, hayat stili, ekonomik durumu, kültürel farklar, yaş, cinsiyet, sıhhat durumu, bireyin his durumu, mükemmeliyetçilik, denetim odağı olma, kararsızlık, öfke denetim eksikliği ve hayır diyememektir. Örgütsel gerilim kaynakları, iş ile çalışanın uyumsuzluğu, iş doyumunun ve motivasyonun düşük olması, statü farkları, vardiyalı çalışma sistemi, fiyatlar, elverişsiz çalışma kuralları, iş yerindeki risklerdir. Örgüt dışı gerilim kaynakları ise aile içi yaşantılar (evlenme, boşanma, çocuk sahibi olma, ölüm), ekonomik sıkıntılar, salgın hastalıklar ve göçtür.

Gerilim altındayken gösterdiğimiz fizikî, duygusal ve zihinsel belirtiler bulunmaktadır. Fizikî belirtiler çarpıntı, baş ağrısı, soğuk ya da sıcak basması, mide ve bağırsak problemleri, nefes darlığı, ellerde titreme, gürültü yahut sese karşı hassasiyet, uykusuzluk, bitkinlik, uzunluğunda, sırtta belde ağrı gerginlik ve kasılmalardır. Zihinsel belirtiler konsantre olamamak, unutkanlık, kararsızlık, zihin karışıklığı, organize olamamak, ilgi azalması, süreç yanılgılarında artma, ve olumsuz kanılara odaklanmaktır. Duygusal belirtiler ise huzursuzluk, ıstırap, gerginlik, dertte artış, neşesiz, çökkün, dingin olma hali, sonluluk ve saldırganlık, öfke patlamaları, his durumda süratli değişiklikler, çok hassasiyet, güvensizlik hissidir.

Gerilimin sanıldığının bilakis her vakit olumsuz bir tesire sahip değildir. Orta düzeyde gerilim performansı olumlu istikamette etkilerken düşük ve yüksek düzeydeki gerilimin performansa olumsuz yansımaları olmaktadır.

İçinde yaşadığımız çağda süratle gelişen teknoloji, bilgi ve irtibat ağının bir sonucu olarak karmaşıklaşan hayat kaidelerine ahenk sağlamaya çalışan insan kendini vakit zaman baskı altında ve tükenmiş hissedebilmektedir. Bu durum şahıslarda motivasyon kaybına, hayat doyumunun ve kalitesinin azalmasına münasebetiyle randımanın düşmesine neden olmaktadır. Bireylerin gerilim yaşantılarının farkında olması, gerilimle yaşamayı öğrenip olumsuz tesirlerini azaltarak gerilimle nasıl baş edeceklerini bilmeleri kıymetlidir. Gerilimin ne olduğu, nasıl ortaya çıktığı ne üzere tesirleri olduğunun ve baş etme sistemlerinin bilinmesi gerekmektedir. Kişi gerilim idaresinde faal rol alırsa bu fizikî ve ruhsal istikrarını sağlıklı bir halde muhafazasına, hasebiyle karar verme, sorun çözme yetkinliklerinde ve günlük hayatta daha verimli ve doyumlu bir ömür sürmesini sağlayacaktır. Kronik gerilim kalp, diabet, yüksek tansiyon, kanser, zatürre, artrit, ülser üzere hastalıkların meydana gelmesinde büyük rol oynamaktadır ve halk sıhhatini korunması açısından da gerilimle gayret kıymetlidir.

Gerilim ile başa çıkmak ve daha kaliteli bir hayat sürmek için gerilim ile karşı karşıya kalındığında durum ve duruma verilen reaksiyonları değiştirmeye gerilim idaresi denir. Tesirli bir gerilim idaresi için psikofizyolojik uyarılma azaltılmalı ve uygulanan yollar kişinin kişilik ve ömür tarzına uygun olmalıdır. Günlük hayat içinde gerilimle baş edebilmek için bedensel, davranışsal ve zihinsel formüllerin kullanılmasından kelam edebiliriz. Öncelikle sağlıklı bir hayat sürdürmek, beslenme alışkanlıklarına ve uyku nizamına dikkat etmek, nizamlı idman yapmak, olağan fizyolojik ritmi tekrar yakalamak için kas gevşetme ve nefes tekniklerini kullanmak, yoga ve meditasyon yapmak kıymetli ölçüde rahatlamayı sağlayacaktır. Vakit idaresi gerilimi azaltmada değerli bir davranışsal başa çıkma sistemidir. Önceliklerin belirlenerek daha tesirli bir halde organize olmak, dağınıklığın önüne geçmek için yapılacaklar listesi yapmak tasayı azaltarak bireyde denetim ve muvaffakiyet hislerini arttıracaktır. Bunun yanında toplumsal bağları ve tesirli bağlantı maharetlerini geliştirmek, sorun çözme marifetlerini kazanmak ve günlük hayat olaylarını yorumlamayı öğrenmek gerilim seviyesini kıymetli seviyede azaltmaya yardımcı olacaktır. Şahısların durumu olumlu yahut olumsuz biçimde anlamlandırmaları ferdi algılama biçimlerindeki farklardan kaynaklanmaktadır. Bireyin içinde bulunduğu durumu farklı bir biçimde değerlendirebilmesi için bilişsel süreçlerinde yapacağı değişiklik gerilimin yarattığı olumsuz etkiyi azaltacaktır. Gerilim yaratan durumların farkında olunup bunların önüne geçmek için nedenleri belirleyip bunları ortadan kaldırmak için çeşitli düzenlemeler yapmak gerilimin azaltılmasına takviye verecektir. Hislerin tabir edilmesi ve gizlenmemesi, öfke ve kırgınlığın yanlışsız söz edilebilmesi, öbürleri ile irtibat kurmak dertleşmek yahut bir uzmandan dayanak almak da hayli değerlidir. Birtakım durumlar vardır ki ne yapsak değiştirmemiz mümkün olmaz, bu üzere durumlarda değiştiremeyeceğiniz durumları kabul etmek en düzgün tahlildir. Sorunlara tahlil yolu ararken geçmiş tecrübelerinizden yararlanın, olumsuz sonuçları hatırlayın ve kıyas yapın. Daima geçmiş olayları irdelemek ya da gelecekte olabilecekler üzerine endişelenmek yerine içinde bulunduğunuz anı yaşayın. İçinde bulunduğunuz durumda şad olmaya çaba edin, gerçekçi amaçlar belirleyin, esnek olun, yaşadığınız gerilimin olayda değil ona verdiğiniz manada olduğunu hatırlayın ve sıkça gülümseyin.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir