Sağlık

Çocuklarda utangaçık, nasıl takviye olabilirsiniz?

Tüm çocuklar birbirinden farklı olduğu üzere, kişilik özellikleri de farklıdır. Çocuklarda kişilik oluşumu iki kıymetli temele dayanır. Bunlardan birincisi; genetik olarak kazandıkları mizaç özellikleri yani biyolojik getirileridir. İkincisi; içinde bulundukları toplumsal etraf, yetiştiriliş biçimleri ve hayatta üstlendikleri roller ile birlikte kendilerine ekledikleri özelliklerdir. Yani, utangaçlık çocuğunuzun doğuştan getirdiği bir mizaç özelliği olabileceği üzere yaşantısal süreçlerin tesiriyle geliştirdiği bir kişilik özelliği de olabilir.

“ Çocuğumun utangaçlığı ile ilgili tasa etmeli miyim?”

Çocuklar yeni bir okula başladıklarında, hiç tanımadıkları beşerler onlarla konuşmaya çalıştığında, öğretmenleri onlara sınıf içinde kelam hakkı verdiğinde biraz utangaç davranabilirler. Hayatta, güzel yahut makûs yeni bir şeyler denemek genelde gerilimli bir durumdur. Örneğin çocuğa haftaya yüzme kursuna başlıyorsun dediğinizde, bu onda orada kimlerle karşılaşacağı, inançta olup olmayacağı üzere soru işaretleri yaratır. Bu durum, çocukların sempatik hudut sistemlerini harekete geçirir ve onları “savaş ya da kaç” yansısı vermeye iter. Bilhassa mizaç olarak utangaç olan çocuklar kaçınma yaşarlar ve utangaçlaşırlar. Fakat üzerinden muhakkak bir müddet geçtikten sonra çocuklar içinde bulundukları toplumsal oratam, yeni okullarına, yeni meskenlerine vb. alışırlar.

Örneğin anaokuluna yeni başlayan çocuklar için her şey epeyce yabancıdır ve bu hayatlarında önemli bir değişimdir. Bir müddet sonra çocuklar etraflarındaki eşlayaları, öğretmenlerini, arkadaşlarını tanırlar ve ortama ısınırlar. Hudut sistemleri olağan işleyişine geri döner ve çocukları rastgele bir savunma yansısı vermeleri için yönlendirmez. Lakin çocuğunuzun okula başlamasının üzerinden uzun müddet geçmişse, tanıdığı insanlara dahi selam vermekte çekiniyorsa yani hasılı “utangaçlık süreksiz bir durum olmaktan çıkmışsa” ebeveyn olarak ona bu mevzuda takviye olma vaktiniz gelmiş demektir.

Siz Neler Yapabilirsiniz?

Çocuğunuzun toplumsallaşması için ortam hazırlayın: Onun güzeline gideceğini ve merakını uyandırabileceğini düşündüğünüz seçenekler sunun. Tiyatro kursları, dans dersleri, sanat kursları yahut grup sporları üzere aktivite tekliflerinde bulunun. Küme halinde yapılan etkinliklerde tüm ilgi onun üzerinde toplanmaz ve kendisini daha rahat hisseder. Hatta mümkünse sevdiği sınıf arkadaşlarından biri ile gitmesi ona yarar sağlar. Böylelikle hem arkadaşını model alabilir hem de yabancı bir ortama tanıdığı ve güvendiği biriyle girmesi onun kendisini daha düzgün hissetmesine yardımcı olabilir.

Birlikte pratik yapın: Yeni beşerlerle tanışmak çocuğunuzda gerginlik yaratıyorsa onunla bu bahis üzerinde çalışabilirsiniz. Konutta birlikte “tanışmacılık oyunu” oynayabilirsiniz. Karşı tarafın duyabileceği bir ses tonuyla merhaba deme, göz teması kurma ve el sıkma alıştırmaları yapın. Bunu, herkesin birbiriyle tekrar tanışıyormuş üzere yaptığı eğlenceli bir aile oyununa çevirebilirsiniz. Burada hedef çocuğun yeni beşerlerle tanışırken yapmaya çekindiği şeyleri birinci olarak tanıdığı, güvendiği ve sevdiği aile bireyleriyle deneyimlemesidir. Daha sonra çeşitli toplumsal ortamlara dâhil olmasını sağlayın. Yineleyen bir biçimde toplumsal ortamlara katıldığında yeni beşerlerle etkileşim kurmak onda bir mühlet sonra daha az kaygı yaratacaktır.

Çocuğunuza model olun: Çocuklar ebeveynlerini model alarak ve onların davranışlarını bilişlerine kaydederek öğrenirler. Siz yeni beşerlerle tanışırken zahmet çekiyor ve kendinizi rahatsız hissediyorsanız çocuğunuz da bu türlü hissetmeyi öğrenir. Ayrıyeten sizin kendinizi yabancı biriyle konuşurken gergin hissettiğinizi görmesi çocuğun bunu tehlikeli bir durum yaşıyormuşsunuz üzere algılamasına sebep olabilir. Bulunduğunuz toplumsal ortamlarda kendinizi daha rahat hissetmeyi başarabilirseniz çocuğunuza “olumlu bir model” olursunuz. Böylelikle vakitle onun için de topluluk önünde konuşma, tanışma ve arkadaş edinme kolaylaşabilir.

Çocuğunuzla empati kurun: Utangaçlık seviyesi arttığında, onun kimi durumlarda çekindiğini fark ettiğinizi ve bunun olağan olduğunu söyleyin. Bu ona hissini anladığınız iletisini iletir. Kendisini anlaşılmış ve kabul edilmiş hissetmesini sağlar. Çocuğunuza kendi çocukluğunuzdan örnekler verin ve bu durumla nasıl başa çıktığınızı anlatın. Hissini yansıtın ve onunla olabildiğince empati kurun.

Çocuğunuza “utangaç çocuk” etiketi yapıştırmayın: Bazen çocuklarda utangaçlık ebeveynler tarafından istemeden de olsa pekiştirilmektedir. Örneğin, bir arkadaşınız geldi ve çocuğunuza merhaba dedi, çocuğunuz da onunla konuşmak istemedi. Çocuğunuzun yanında onun kelamım ona eksikliğinden ötürü özür dilermiş üzere “ O biraz utangaçtır da…” üzere cümleler kurmak sakıncalıdır. Zira çocuğun bir davranışı yapma biçimi, o davranışa anne/baba, öğretmen üzere otorite figürlerinin atfettiği manalara nazaran değişim gösterebilir. “ O ismini söylemez zira utangaçtır. O merhaba demez zira utangaçtır. ” dediğinizde çocuk, sizin ismini söylememe davranışına yüklediğiniz olumsuz manası ve utangaçlık etiketini kabullenir. Böylelikle, siz ebeveyn olarak fark etmeden ona “utangaç bir çocuk” olduğunu kabul ettirmiş olursunuz. O da olumsuz rolünü içselleştirir ve “kendi gibi” davranmaya devam eder.

Çocuğunuzu toplumsal olması için zorlamayın: Çocuğunuzun kendine inançlı olmasını, herkese selam verip gülümsemesini, arkadaşlarına sıcakkanlı davranmasını istiyor olabilirsiniz. Lakin ebeveyn olarak beklentilerinizin gerçekçi olması gerekir. Şayet çocuğunuz, mizaç olarak içedönük bir yapıdaysa bunu tam bilakis çevirmek için onu zorlamayın. Onun hayat fonksiyonelliğini bozacak durumlar gerçekleşmedikçe bu bir sorun değil, yalnızca bir kişilik özelliğidir. Örneğin bir akraba toplantısında “Hadi artık anneannenle dedene nasıl müzik söylediğini göster” diyerek onu sahneye iterseniz onu sosyalleştirmiş değiş yalnızca telaş ve endişelerini artırmış olursunuz. Kıymetli olan çocuğunuza yapan bir tavırla takviye olmaktır.

Öğretmeni ile görüşün: Okul çağındaki çocuklar için okul hayatlarının merkezinde yer alır. Doğal olarak, öğretmen de onların hayatlarında büyük bir rol oynar. Öğretmen, oluşturduğu olumlu sınıf ortamı içerisinde çocuğunuzun toplumsal marifetlerini artırmak için ona çeşitli imkanlar sunabilir. Örneğin çocukları ortak özelliklerine nazaran kümelere ayırabilir (en sevdikleri renk, kadro vb). Çocuğunuz da kendi ilgilendiği alanlarla ilgilenen çocuklar içinde kendisini daha rahat hisseder ve paylaşacak, konuşacak daha çok şey bulur. Öğretmeni ile konuşup görüş ve tekliflerinizi sunabilir ve çocuğunuza bu mevzuda dayanak olmasını isteyebilirsiniz.

Ebeveyn olarak gösterdiğiniz destekleyici tavra karşın çocuğunuz uzun müddettir devam eden şiddetli bir utangaçlık davranışı sergiliyorsa, bu davranışının onun hayat fonksiyonelliğini sınırladığını gözlemliyorsanız selektif mutizm denilen seçici suskunluk durumunun olup olmadığı da aştırılmalıdır. Bunun yanında utangaçlık buzdağının yalnızca görünen yüzü olabilir. Çocuğunuz toplumsal fobi geliştirmiş olabilir. Tüm bunların klinik ortamda incelenmesi için bir uzmana başvurulmalıdır.

Kaynakça

Plotnik, R. (2009). Psikolojiye Giriş (T. Geniş, Çev) İstanbul: Kaknüs.

Swedo, A. S., Leonard, L. H. (2003). Çocuktur, Geçer! (N. Erzik, Çev) İstanbul: Epsilon Yayıncılık

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir