Sağlık

Çocuklarda telaş idaresi

TASA NEDİR?

• Hayatta kalma içgüdümüzün bir kesimidir.
• Tehdit içeren bir durumla karşılaştığımızda verdiğimiz duygusal reaksiyondur.
• Tehlike halindeysek beynimiz ve vücudumuz güvenlik moduna geçer. Adrenalin salgılamaya başlar ve ağır telaş hissederiz.

DERT ÇOCUKLARI NASIL TESİRLER?

• Yeni durumlarla karşılaşan birden fazla çocuk tasa yaşar. Kimi çocuklar bir müddet sonra kendi dertlerini yönetme mahareti kazanırken bazıları ek dayanağa gereksinim duyabilir.
• Korku bir histir fakat çocuğun kanısını tesirler. Çocuk telaş hissettiğinde, yaşadığı durumu olduğundan çok daha büyük/kötü/tehlikeli olarak algılayabilir.
• Korku duyduğu durumdan daima kaçınmaya çalışabilir. Kaçındıkça da gerekli maharetleri geliştiremez ve bir sonraki seferde korkusu daha yüksek olur. Sonuç olarak, konutta, okulda ve toplumsal ortamlarda gündelik gerilimlerle başa çıkmakta zorlanabilirler.
• Korku ayrıyeten uykusuzluk, ishal, mide ağrıları ve baş ağrıları somatik şikayetlere yani fizikî semptomlara yol açabilir.

DERTLİ ÇOCUĞUN RUHSAL HARİTASI

Telaşlı Çocuğun Reaksiyonları
Sık sık kendine garanti arama
Endişelendiği durumdan daima kaçınma
Kaygılandığı şeyleri diğerlerine yaptırmaya çalışma
Fizikî ağrıları olduğunu söyleme
Yeni şeyler denemekten hoşlanmama
Oyunlarda risk almaktan korkma
Kolayla üzülme ve endişelenme
Ebeveyne yapışma
Aslında yapabileceği bir şey için yardım isteme
Okula gitmek için hazırlanmak istememe
Ebeveynsiz uyuyamama
Bir şeyleri yanlışsız yapmak konusunda endişelenme
Gitmek, yapmak, oynamak yerine diğerlerini izlemeyi tercih etme
Karanlık köpekler, enjeksiyon, yalnız kalma, mikroplar, testlerden çok korkma
Çoklukla küçük şeyler için ağlama

ÇOCUKLARDA TASA ÇEŞİTLERİ NELERDİR?

ÖZGÜL FOBİ

Muhakkak objeler, durumlar yahut olaylar ağır kaygı ve kaçınma ile teşhis edilir. enjeksiyonlar, örümcekler, yükseklikler ve düğmeler üzere.

TOPLUMSAL FOBİ

Toplumsal fobi, çocuğun her türlü toplumsal etkileşim durumunda çok derecede utangaçlık duyması ile karakterizedir. Toplumsal fobisi olan çocuklar, yeni beşerlerle konuşmak, sınıfta kelam almak üzere toplum içinde performans sergilemeyi gerektirecek toplumsal etkileşimlerden kaçınırlar. Arkadaşlık kurmakta zorluk çekebilirler.

AYRILIK TASASI

Ayrılık tasası, çocukların ebeveynlerinden (veya ona bakım veren yakınlarından) ayrılması gereken bir durum olduğunda şiddetli bir halde korku duymasıdır. İki yaşına kadar gelişimsel olarak olağan kabul edilir. İki yaşından sonra ise çocuğun yeni ortamlarda, yeni şahıslarla birlikteyken ayrılık tasası duyabilir. Lakin bu telaşın giderek azalması beklenir. Kimi çocuklar, annelerinin neden onları okula bıraktığını ve ne vakit geri döneceklerini manaya marifetine sahipken öfke nöbetleri, yalvarma ve şiddetli ağlama deneyimlerler. Bu da bu bahiste duygusal dayanağa muhtaçlık duyduklarının bir göstergesi olabilir.

GENEL ANKSİYETE BOZUKLUĞU

Genel anksiyete bozukluğu, çocukların çok çeşitli olasılıklar hakkında çok ve gerçekçi olmayan telaşları olduğunda teşhis edilir. Şimdi olmamış lakin olabilecek şeyler hakkında endişelenirler. Ya imtihandan düşük not alırsam, ya zelzele olursa… Bu çeşit çocuklar ekseriyetle itimat hissinden mahrumdur ve çok fazla garantiye gereksinim duyarlar.

TSSB

Travma sonrası gerilim bozukluğu (TSSB), önemli bir kaza geçirme, hayatı tehdit eden bir olay yaşama yahut çok şiddete şahit olma üzere travmatik bir olayın akabinde gelişebilir. Semptomlar uyku sistemindeki değişiklikleri, sonluluk ve konsantrasyonla ilgili meseleleri içerir. TSSB’li çocuklar zihinsel geri tepmeler yaşayabilir ve olayı “yeniden yaşıyor” üzere hissedebilirler. Travmatik olayı çizim yahut oyun yoluyla tabir edebilir yahut tekrar yaratabilirler.

DERTLİ ÇOCUĞA EBEVEYNLER NASIL DAVRANMALI?

Dert sorunu yaşayan çocuklar yeteneklerine itimat duymama eğilimindedir. Ayrıyeten kaygılarına neden olan şeylerden daima kaçındıkları için aslında korkulacak bir durum olmadığını çoklukla öğrenme talihi bulamazlar. Başa çıkma ve sorun çözme marifetleri üzerinde birlikte çalışarak yardımcı olabilirsiniz.

NEFES İDMANI

Tasanın fizikî tesirlerini yatıştırmak için çocuğunuzu yavaş ve derin nefes almaya teşvik edin. Üç saniye nefes alıp, üç saniye tutarak ve akabinde üç saniye dışarı vererek birlikte pratik yapın. Biraz daha sakin hissettiklerinde, onları endişelendiren şey hakkında konuşabilirsiniz.

TASA VAKTİ

Kaygılarla başa çıkmak için belli bir vakit ayırmak, kaygılı kanıların idaresi ele geçirmesini durdurabilir. “Endişe zamanı” isminde günlük bir ritüel oluşturmayı deneyin ve çocukları, kendilerini rahatsız eden şeyleri çizmeye yahut yazmaya teşvik edin. Bir ‘endişe kutusu’ süsleyerek yahut post-it’lerden bir ‘endişe duvarı’ oluşturarak aktifliği biraz daha eğlenceli hale getirebilirsiniz.

KÜÇÜK ADIMLAR

Bu tekniğin hedefi kaygıları yönetilebilir kesimlere bölmek ve yavaş yavaş bir maksada yanlışsız ilerlemek. Diyelim ki çocuğunuz sudan ve yüzmekten korkuyor. Havuzdan kaçınmak yerine, inançlarını inşa etmek için kimi küçük amaçlar oluşturun. Yalnızca oturup başka çocukların yüzmesini izleyerek başlayın. Kendilerini daha rahat hissettikçe, bacaklarını suda sarkıtmayı, sonra uçta durma üzere gayeler olabilir.

OLUMLU PSİKOLOJİ YOLU

Anksiyetesi olan çocuklar ekseriyetle en makus durum senaryosuna takılıp kalırlar. Bu fikir kalıplarını değiştirmelerine şu yollarla yardımcı olabilirsiniz. Onlara geçmişte misal bir sorunlar karşılaştıkları ve başa çıktıkları bir vakti hatırlatın. Siz onun yaşındayken misal bir sorunla karşılaştığını ve çözdüğünüzü söz edin.

EĞLENMENİN VE ÇOCUK OLMANIN EHEMMİYETİNİ VURGULAYIN

Kaygılı çocuklar ekseriyetle yanılgı yapmaktan yahut bir şeylerin eksiksiz olmamasından telaş ederler. Bu onların kimi durumlardan yahut faaliyetlerden kaçınmalarına yol açabilir
Yanlış yapmaktansa hiç yapmamayı tercih ederler.
Başarılı ya da başarısız olmalarındansa eğlenmelerinin ehemmiyetini vurgulayın

MODEL OLUN

Çocuğunuza yalnızca hislerin üstesinden nasıl geleceğini söylemeyin, onlara gösterin. Kaygılı yahut gerilimli olduğunuzda, durumla nasıl başa çıktığınızı kelamlı olarak söyleyin: “Bu biraz korkutucu görünüyor, lakin bir baht vereceğim, deneyeceğim.” Bu halde, kendi korkularınızı bile ortadan kaldırabilirsiniz.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir