cinsiyet ve toplumsal cinsiyet tduZPOdp
Sağlık

Cinsiyet ve Toplumsal Cinsiyet

Birden fazla kültürde tıpkı manada kullanılan, ayrımı Türkiye’de de şimdi yeni yeni gerçekleşen cinsiyet ve toplumsal cinsiyet kavramlarını, biyolojik ve toplumsal taraftan tanımlamak mümkündür.

Cinsiyet, bireyin bayan ya da erkek oluşunun biyolojik, fizyolojik ve genetik boyutlarını tabir etmektedir. Temelde cinsiyet, bayan ve erkeğin biyolojik farklılıklarını söz eder. Örneğin, bebeğin cinsel organına nazaran biyolojik cinsiyetinin ayrımı yapılır ve kimliğine işlenir. İngilizcede bu terim “sex” olarak karşılığını bulur.

Kişinin biyolojik cinsiyetine nazaran toplumun oluşturduğu ve günlük hayatta bayan ya da erkek olmaktan bahsedilen kavram ise toplumsal cinsiyeti söz eder. Bu terim ise İngilizcede “gender” olarak karşılığını bulur.

Cinsiyet ve toplumsal cinsiyet tabirleri, cinsiyetler ortasındaki farkı anlamlandırma emeliyle kullanılan kavramlardır. Cinsiyet, bayan ve erkek ortasındaki anatomik farkı söz ederken, toplumsal cinsiyet; bayan ve erkek ortasındaki toplumsal inşa farkını tabir etmektedir.

Toplumsal cinsiyet (gender) kavramı bayan ya da erkek olmaya toplumun ve kültürün yüklediği manaları ve beklentileri tabir eder; kültürel bir yapıyı karşılar ve ekseriyetle bireyin biyolojik yapısıyla bağlantılı bulunan ruhsal özelliklerini de kapsar (Dökmen, 2010, s. 20).

Örneğin bir bebeğin erkek olduğunun öğrenildiği andan itibaren oluşturulan tüm nizam ve davranışlar toplumsal cinsiyetini şekillendirmeyi gayeler. Böylece birey bayan yahut erkek olmayı öğrenerek büyür. Cinsiyetlerine biçilen rolleri oynarlar ve hayatlarını bu nizama nazaran şekillendirmek durumunda kalırlar.

Simone de Beauvoir cinsiyet ve toplumsal cinsiyet farkını, İkinci Cins (The Second Sex) isimli çalışmasında “kadın olarak doğulmaz, bayan olunur” formunda özetlemiş, cinsiyet oluşumunda etrafın ne kadar tesirli olduğunu vurgulamıştır. Bayanlar ve erkekler ortasındaki farkların biyolojik şartlardan değil, kültürel şartlardan etkilendiğini ortaya atmıştır. Bu fikirle, bayanlarla erkekler ortasındaki davranışsal ve ruhsal farklılıkların biyolojik ve genetik kaynaklardan çok, toplumsal ve kültürel öğrenilmişliklerle alakalı olduğu fikri gelişmiştir. Bayan ve erkek ortasındaki anatomik farklar dışındaki farkların biyolojik temelli olmadığı sonucu ortaya çıkmaktadır.

Toplumsal Cinsiyet Rolleri

Bayanların ve erkeklerin toplumsal cinsiyet rollerini açıklayabilmek için öncelikle iki cinsin farklılıklarının ne olduğuna odaklanmak gerekebilir. Cinsiyet farklılıklarıyla ilgili genellemeler çoktur. Örneğin, bayanların daha duygusal ve kırılgan, erkeklerin daha saldırgan, bayanların konut işlerinde yetenekli, erkeklerin iş hayatında, bayanların sözel alanlarda, erkeklerin sayısal alanlarda başarılı olduğu halinde genellemeler arttırılabilir. Cinsiyet farklılıklarıyla ilgili pek çok araştırmanın varlığıyla birlikte, daha evvelden de belirttiğimiz tabiat görüşünü savunanlar bu farklılıkların cinsiyetlerin tabiatı gereği olduğunu, bu sayede oluşan cinsiyet rollerinin, toplumsal sistemi sağlayacağını düşünürler. Ancak değerli bir gerçek vardır ki, son yıllarda yapılan pek çok araştırma, cinsiyetler ortası farklılığın yalnızca birtakım biyolojik farklılıklardan ibaret olduğunu göstermiştir. Hücrelerimizde bulunan 23. cinsiyet kromozomları nedeniyle oluşan cinsiyet farklılığı; cinsel organlarda, hormonlarda, üreme işlevinde farklılıklara neden olmuştur. Böylece, beden yapılarında ya da ses tellerinde değişiklik halinde fizyolojik farklılaşmalar oluşabilmektedir.

Dökmen’ e nazaran, bayan ve erkek cinsleri ortasındaki gerçek farklılıklar birtakım biyolojik özelliklerdir. Öbür farklılıklar gerçek farklılıklar değildir, kültür ve toplumun inşa ettiği özelliklerdir. Gerçek olmayan farklılıklar, toplumun kendi kalıplarını bireye dayatması sonucu meydana gelir. Gerçek farklılıklar ise, doğuştan gelen, kalıcı ve öğrenilmemiş farklılıkları söz etmektedir. (Dökmen, 2010, s.23). Bu açıdan baktığımızda, gerçek farklılıkların üstte bahsedilen; cinsiyet kromozomu, üreme organları, hormonlar, kas ve beden yapısı üzere farklılıklar olduğunu görebiliriz. Bayanlar ve erkekler hakkındaki genellemelerde ya da basmakalıp fikirlerde, ‘gerçek farklılıklar’ dışında kalanların her vakit geçerli olamayacağı bilinmelidir. Örneğin, duygusal olmanın bayana has olmadığı, erkeklerin de duygusal olabileceği gerçeğini unutmamak gerekir. Bu nedenle, bayanların daha duygusal oldukları genellemesi daha birçok kalıp yargı üzere ‘gerçek farklılık’ ölçütüne girmemektedir. Cinsiyetler ortasında, biyolojik kökenli yani gerçek farklılık olmayan genellemeler, toplumun bayana ve erkeğe atfettiği beklentilerdir. Mesken işlerinde bayanların başarılı olduğu ve bu nedenle bayanların yapmaları gerektiği beklentisi buna uygun bir örnektir. “ Kimi farklılıkların biyolojik olmasına rağmen birçok farklılık büsbütün kültürel ve toplumsaldır.” (Dökmen, 2010, s. 143)

Cinsiyet rolü farklılaşması, cinsiyetlerdeki davranış farklılıkları, tavırları ve ruhsal özellikleri ile bağlıdır. Bu farklılaşma da, cinsiyet kalıp yargılarının yahut cinsiyetler hakkında inanışların oluşmasına yol açar. Lakin, bayan ve erkek cinslerinin; bilişsel tarz, yaratıcılık, bağımsızlık, etkileme gücü, genel benlik hürmeti, duygusallığı, empati, toplumsallık, ya konuşkanlık üzere özelliklerde farklılıkların olduğunu gösteren hiçbir dengeli ispat yoktur (Marini, 1990, s. 97). Misal formda Dökmen’ de bayan ve erkek farklılıklarına yönelik yapılan araştırmalarda manalı bir fark gözlenmediğini belirtmiştir. Çocukluk periyodunda kız ve erkek çocuklarındaki kimi farklılıkların, örneğin saldırganlık, olduğu gözlenmiştir. Kız çocuklarındaki saldırganlık, erkek çocuklarına nazaran daha uygunsuz bulunduğu için, kızlardaki saldırganlık oranları daha düşük çıkabilmektedir. Benzeri halde, küçük yaşlardan itibaren kız çocuklarının bakım vermeyle ilgili eğitilmesi, erkeklerden daha bakım verici olmasına neden olmaktadır (Dökmen, 2010, s. 152-153).

Toplumsal cinsiyet rolü kavramında, ‘rol’ sözünün mana olarak özel bir katkısı vardır. Rol, bir kişiliği canlandıran oyuncunun söylemesi ve yapması gereken hareketlerin genel ismidir (TDK, 2006). Öbür manası; bir işte bir kimsenin üstüne düşen vazife olarak açıklanır. Üçüncü bir mana olarak ise Türk Lisan Kurumu rol kavramını, ‘gerçek olmayan davranış, gösteriş’ halinde açıklamıştır. Bu manalar, birebir vakitte toplumsal cinsiyet rolü kalıbındaki ‘rol’ kavramına uygun açıklamalardır. Birey, bayan ya da erkek oluşuna nazaran biçilen kadınlık ya da erkeklik rolüne uymak durumundadır.

Toplumsal cinsiyet rolleri, toplumun bayanın ve erkeğin farklılıklarını tanımlayarak, bu farklılıklara nazaran inşa ettiği ve şahısların uygulamalarını beklediği rol kalıplarıdır. Cinsiyetle bağlantılı, toplumun tanımladığı ve şahıslardan yerine getirmelerini beklediği beklentilere ‘toplumsal cinsiyet rolü’ denir. Toplum, bayan ve erkek için belirlediği ‘senaryo’ya bağlı kalınmasını, rollerin ‘oynanmasını’ bekler (Dökmen, 2010, s. 29). Bireyin biyolojik cinsiyeti öğrenildiği andan itibaren toplumsal cinsiyet rolleri bayana ve erkeğe yüklenir; kız bebek pembe, erkek bebek mavi giyer, kız çocuğun saçı uzatılır, erkek çocuğun saçı kısa olur. Bütün bu roller biçimlenerek bireyi hayat uzunluğu takip eder; bayan makyaj yapar, erkek kravat takar, bayan mesken işlerinden ve çocuk bakımından sorumludur, erkek konut iktisadından, bayan duygusal ve narindir, erkek güçlü ve serttir, bayanlar ağlar, erkekler ağlamaz.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir