Sağlık

Besin etiketlerinde nelere dikkat etmeliyim?

Etiket, eseri tanımlayan bilgileri içeren ve eserin satın alınması sırasında bu bilgilerin tüketiciye anlaşılır ve pratik bir biçimde aktarılmasını sağlayan gereçtir [1]. Besin etiketleri ise bir eserin porsiyon, kalori, besin kıymeti üzere bilgilerini kapsayan ve eser içeriği hakkında tüketiciye bilgi veren araçlardır. Besin etiketi okuma alışkanlığının kronik hastalık prevalansının azaltılmasında, tartı denetiminde ve sağlıklı beslenmede rolü olduğu çeşitli çalışmalarda gösterilmiştir [2-3].

Dünya’da birinci kere Amerika’da Federal İlaç Kurumu (The Federal Drug Administration), besin etiketlerinde yağ, doymuş yağ, kolesterol, kalori, karbonhidrat, protein, vitamin ve eserin porsiyon bilgilerinin yer aldığı, kapsamlı bir yasa oluşturmuştur [4,5]. Türkiye’de öncelikle 2011 yılında düzenlenen Türk Besin Kodeksi, 28157 sayılı Etiketleme Yönetmeliği son olarak 2012’de resmi gazetede yayınlanan 28201 sayılı değişiklikle son halini almıştır [7, 8]. Mecburî etiket bilgilerinin yönetmelik kararlarına uygun olarak besinlerde bulunması ve basitçe erişebilir olması sağlanmalıdır.

Besin etiketlerinin tesirli bir beslenme aracı olarak kullanılabilmesi için, tüketicilerin bilgiyi kullanma konusunda bilinçlendirilmesi ve etiketlerin daha uygun anlaşılması gerekmektedir [6]. Etiketlerin daha uygun anlaşılabilmesi ile sıhhat profesyonelleri etiketleri bir beslenme eğitim aracı olarak kullanılacak ve böylelikle etiket kullanımında verimliliğin artması sağlanabilecektir [9].

Paketli besinleri alırken öncelikli olarak son kullanma tarihine ve üretim tarihine bakılmalıdır. Son kullanma tarihi geçmiş eserler, satışı firmaya iletilip tezgâhtan kaldırılmalıdır. Zehirlenmelere sebebiyet vermektedir.

Paketli besinin uygun şartlarda tutulup tutulmadığına dikkat edilmelidir. Et kümesinden bir besin alacaksanız pak bir yerde koruma edilip edilmediğine, kâfi soğuk ortamda depolanıp depolanmadığına bakılmalıdır. Kuru baklagillerin, tahılların vb. kuru besinlerin pak tezgâhlarda nemsiz ortamda paketli olarak bulundurulup bulundurulmadığına dikkat edilmelidir. Zerzevat tezgâhlarının paklığı konusunda hassas olunmalıdır.

Paketli eserlerin etiket bilgilerinde yer alan bilgiler ayrıntılı incelenmelidir. 100 gr için belirtilen kalori içeriğine bakılmalıdır. Diyetinize uygun olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Eser içeriklerinin alerjen içerip içermediğine bakılmalıdır. (Gluten, laktoz, yumurta, yağlı tohumlular üzere.)

İçeriğinde doymuş, doymamış yağ ölçülerine, trans yağ içerip içermediğine dikkat edilmelidir.

Kullanılan yağ çeşitleri (palm yağı, Hindistan cevizi yağı, Ayçiçek yağı vb.) incelenmelidir.

Kolay karbonhidrat tiplerinin diyabet hastaları için uygun olmadığı göz önünde bulundurulmalıdır.

Tuz ölçüsü hipertansiyon, metabolik sendrom, romatolojik hastalıklar, migren vb. hastalar için uygun ölçüde olmayabiliyor. Etiket bilgisinde ölçüleri incelenmelidir.

Süt eserlerinin ambalajlarında şişme ve/ya bozulma belirtileri var ise satın almayınız. Uygun şartlarda depolanmadığının göstergesi olabilmektedir. Sokakta satılan çiğ sütlerden çok paketli pastörize, UHT sütler tercih ediniz.

Dondurulmuş besinlerin <-10 derecede, taze et, tavuk, balık <2 derece altında koruma edilmesi gerektiğini biliniz. Satın aldığınız marketin dolap derecelerini denetim ediniz.

Yumurtalarda kırık, çatlak ve çok kir olmamasına dikkat edin. Yumurtanın tazeliğini tavaya kırdığınızda test edebilirsiniz. Genel olarak, tavaya kırıldığında yumurta akının 7.5 cm çapı aşmaması, sarısının ise 0.1-1.3 cm yükseklikte olması gerekir.

Konserve eserlerde kapaklarda şişme yahut açılma varsa katiyen almayınız. Ne yazık ki Clostridium botulinum mikroorganizmasının gelişimi sonucu da olabilir ve bu organizmanın zehirleri ölümcüldür.

Rastgele bir böbrek hastalığınız var ise kesinlikle eserlerdeki Na, K, P (sodyum, potasyum, fosfor) içeriklerine bakınız. Paketteki besinde ise 100 kalori başına 120 mg’dan fazla sodyum içeren eserlerin tüketilmemesi öneriliyor. Ayrıyeten MSG diye geçen Monosodyum glutamat içerikli eserlerin de; hamile, emzikli, çocuk ve yüksek tansiyon, kalp hastalıkları, felç, mide-bağırsak hastalıkları, böbrek hastalıkları ve kanser üzere kronik hastalıkları olan şahısların tercih etmemesi gerekiyor.

Besinlerin karbonhidrat içeriğinin yanı sıra ek şeker içerip içermediğine de bakmalısınız. Rafine şeker; bedene yarar sağlamaz, yalnızca boş güç kaynağıdır, fazla kalori almanıza sebep olmaktadır.

Etiketlerde yer alan tabirlere baktığımızda;

Light: Son periyotta ilgi görmekte olan “light” eserler, referans olarak alınan eserlere nazaran en az %25 daha az güç yahut %50 daha az yağ içermektedir. Hiçbir light diyet eser ‘’mucize zayıflatıcı’’ ya da ‘’0 kalori’’ özelliğine sahip değildir.

Azaltılmış: Birtakım paketli eserlerin üzerinde “enerjisi azaltılmıştır” üzere cümleler ile karşılaşabilirsiniz. Bu eserler, benzeri üretilmiş besinlere nazaran %25 oranında daha az güç, yağ yahut kolesterol içermektedir.

Gluten İçerir-İçermez:Gluten, çölyak hastalarının bağırsaklarındaki hasar ve emilim bozukluğundan ötürü sindirilemeyen bir protein kompleksidir. Çölyak hastaları, gluten içeren hiçbir eseri kullanmamalıdırlar. Çölyak hastalarındaki üzere tehdit edici bir durum olmasa da gluten hassasiyeti olan birtakım bireylerde gluten içeren eserler; şişkinlik, gaz, yorgunluk, migren üzere rahatsızlıklara sebep olmaktadır. Bu hastalar için özel olarak üretilen glutensiz eserler mevcuttur.

Fenilalanin İçerir-İçermez: Fenilalanin, fenilktonüri hastalarında metabolize edilemeyen bir aminoasittir. Bu nedenle fenilketonüri hastaları tarafından tüketilmemeleri gerekir.

Aspartam İçerir-İçermez: Aspartam bedende yıkıldığında fenilalanin oluşturur. Bu nedenle fenilketonüri hastalarının aspartam kullanmamaları gerekir.

KAYNAKÇA;

Pride, W., Ferrell, O.C., 2013. Foundations of Marketing. Cengage Learning. Higher Education, 220.

Kang, H.T., 2013. Reading nutrition labels is associated with a lower risk of metabolic syndrome in Korean adults: The 2007–2008 Korean NHANES. Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases 23: 876-882.

Satia, J.A., Galanko, J.A., Neuhouser, M.L., 2005. Food nutrition label use is associated with demographic, behavioral, and psychosocial factors and dietary intake among African Americans in North Carolina. J. Am. Diet. Assoc.105: 392-402

Graham, D.J., Laska, M.N., 2012. Nutrition label use partially mediates the relationship between attitude toward healthy eating and overall dietary quality among college students. J. Acad. Nutr. and Diet. 112: 414-418

Solomon, M.R., Marshall, G.W., Stuart, E.W., 2012. Marketing: Real People, Real Choices. Pearson Education Limited.

Demirci, A., Demirci, A., 2013. Kozmetik eser etiketlerindeki sembollerin bilinirliği. E-Journal of New World Sciences Academy 136-45.

T.G.K., 2011. Türk besin kodeksi etiketleme yönetmeliği. Resmi Gazete, 28157.

T.V.H.B., 2012. Türk Besin Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Resmi Gazete, 28201.

Besler, H.T., Buyuktuncer, Z., Uyar, M.F., 2012. Consumer understanding and use of food and nutrition labeling in Turkey. J. Nutr. Edu. and Behav. 44: 584-91.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir