antisosyal kisilik PkrbNKdc
Sağlık

Antisosyal Kişilik

Antisosyal kişilik, sıklıkla toplumsallıktan uzak olan ve içe kapanan kişilik yapılanması ile karıştırılmaktadır lakin bu tanımla hiç alakası yoktur. Antisosyal kişilik özetle, kurallara uymama ve pişmanlık duymama ile kendini gösteren, ahlaki yargılamalarında sorun olan bir kişilik çeşididir.

Öteki kişiliklerde olduğu üzere antisosyal kişilik için de, kişilik özelliklerinden kişilik bozukluğuna kadar geniş bir yelpazeden kelam edebiliriz. Başka kişilikler üzere psikopati de geniş bir yelpazede farklı dozlarda görülebilmektedir. Bu yelpazenin uç noktasında olan ‘bozukluk’, DSM – 5 te, antisosyal kişilik bozukluğu ismi altında kriterler ile net bir biçimde belirtilmiştir (Amerikan Psikiyatri Birliği, çev. Köroğlu E., 2014, s. 331). Buna nazaran antisosyal kişilik bozukluğu tanısı için en az üç tane özelliğin bireyde görülmesi gerektiğini biliyoruz. Kişinin bahsedilen beş özellikten daha az özellik gösteriyor olmasında ise, antisosyal kişilik bozukluğu terimi yerine antisosyal kişilik yapılanmasından kelam edebiliriz. Burada değerli olan, başka bütün patolojilerde olduğu üzere, şahısta ortaya çıkan yoğunluğu, şiddeti başka bir sözle ‘dozu’dur. Bildiğimiz üzere kişilikler; özellikten-bozukluğa hakikat bir yelpazede yer alır, değerli olan kişinin bu yelpazenin neresinde bulunduğudur.

Antisosyal kişilik, tekrarlayan biçimde ceza almaya yönelik davranımlarının olması, diğerlerini kullanma, hareket odaklı olma, agresif davranımlar, sorumsuzluk, empati yapamama üzere besbelli özellikleri taşıyabilir. Antisosyal kişiliğe sahip bireylerin birçok insanın sevdiği ve keyif aldığı üzere müzik, sanat, sevgi ve tabiattan haz almak dışında haz aldığı şeyler daha sert ve zorlayıcı tecrübelerden keyif aldıkları, hislerini söz edemedikleri, konuşmak yerine davranmayı tercih ettikleri bilinmektedir. Dürtülerini engelleyemezler ve sıklıkla kuraldışı davranırlar. Çocukluk ve gençlik devrinde davranım sorunları/bozukluğu olarak tespit edilen bireylerin yetişkinlikte antisosyal kişilik olarak tanılandıkları bilinmektedir. Toplumda erkeklerde bayanlardan üç kat daha fazla görüldüğü de bilinmektedir.

Bildiğimiz üzere biyopsikososyal nedenler kişilik oluşumunda tesirlidir. Bilhassa ikiz, hormon çalışmaları üzere çalışmaların da gösterdiği antisosyal kişilik için biyolojik nedenlerin üzerinde sıklıkla durulmuştur. İddia edileceği üzere antisosyal şahısların geçmiş hikayeleri travmalarla sarmalanmıştır. Obje münasebetleri açısından bakıldığında; tutarsız aile davranımları, sadist ebeveyn davranışları, unsur kullanan ebeveyn hikayeleri, çok şımartma ve çok disiplin dengesizliği yahut duygusal açıdan mahrum bırakılmış ebeveynler, çocuğun sınırsızlığına güç şovlarına hudut koymamış ebeveynler, antisosyal davranışlarını ödüllendirmiş, çeşitli halde istismar eden aile hikayeleri olabilir. Buna ek olarak, antisosyal kişilik bebeklik ve çocuklukta sağlıklı inançlı bir bağlanma süreci geçirememiştir. Anlaşılacağı üzere inançlı bir bağlanma süreci yaşayamamış ve bu nedenle antisosyal kişilikler kâfi bir sevgi alamamışlardır. Bunlara ek olarak, ağır seviyede antisosyal kişilik gösterenlerin hikayelerinde daha ağır travmaların olabileceği öngörülebilir.

Savunma düzeneklerine bakıldığında, öncelikle zihnimizde olması gereken antisosyal kişiliğin superegosunun uygun çalışmadığıdır. Bu nedenle tercih ettiği savunmalar olarak; harekete koyma, tümgüçlü denetim, dissosiasyon, yansıtmalı özdeşim üzere sistemlerden kelam edilir. Bilhassa harekete koyma düzeneği o denli ağırdır ki gerilim yahut tasa anında sıklıkla harekete koyma halinde cevap verirler.

Psikopatik kişinin bilinçdışında haset duygusu olduğu, bunu davranışları ile gösterdikleri bilinmektedir. Bir öbür söz ile haset duydukları ve kendilerinizi cezbeden şeyleri yok etmeye yönelik davranışlar gösterirler. Oburlarının keyif aldığı birtakım şeylerin kendisindeki yokluğunu fark ettiğinde düşmancıl tavırlar gösterebilir. Bu yorum antisosyal kişiliğin iç dünyasını aydınlatan epey açıklayıcı bir anlatımdır.

Psikopatinin oluşumunda aile dinamiklerinden üstte ayrıntılı bir biçimde kelam edilmiştir. Antisosyal kişiliğe çocukluktan itibaren verilen ileti; sevilmediği, sıkıntılı biri olduğu, çocuğun yaptıklarından sorumlu olmadığı yahut ‘kötü şeyleri yapsan dahi ilgi gösterilemeyecek kadar değersizsin’ biçiminde örseleyici bildirilerdir. Bu nedenle sonuç olarak; kişinin kendilik bedeli ve özsaygısını sağlamak ve içteki haset hissiyle baş edebilmek fakat aksiyona dönük kuraldışı davranımlarla mümkün olabileceği halinde bir düşünsel yapılanma oluşabilmektedir. Bu açıdan bakıldığında, azaplı cinayet işlemeye kadar giden psikopatik davranımların ardında nasıl ürkütücü seviyede bir haset duygusu olduğu anlaşılabilir.

Antisosyal kişiliğin başka kişiliklerle karışabileceğini hatırlamak ve buna nazaran ayrım yapmak kıymetli olacaktır. Sıklıkla antisosyal kişilik ile karıştırılabilen kişilikler; narsisistik kişilik, paranoid kişilik olabilir. Bilindiği üzere en çok narsisistik kişilik ve psikopati ortasında bir irtibat vardır. Her iki kişilikte ziyadesiyle ‘hak görme’ eğiliminde olduğu için empati yapamazlar ve diğerlerini incitirler. Lakin narsisistik kişilik idealize ve değersizleştirme savunmalarıyla kendini psikopatiden ayırır. Buna ek olarak, narsisistik kişilikte antisosyal kişilikteki üzere suça eğilim ve saldırganlık görülmediği bilinmelidir. Psikopatide acımasız davranım formları, suça yönelik davranışlar ve pişmanlık yoksunluğu ile tümgüçlü denetimlik vardır.

Antisosyal kişiliğin terapi başvurusu kimi başka kişilikler (narsisistik kişilik) üzere ender görülebilir. Antisosyal kişiliğin klinisyenle müsabaka durumu daha çok mahkeme süreçlerinde bir raporlama durumu için olabilir. Antisosyal kişilik ile karşılaşıldığında kaçınılmaz olan transfer ve karşı transfer mevzularıdır. Bilindiği üzere transfer, danışanın geçmiş yaşantısından biri ile terapist ortasında bir bağ kurması ve buna nazaran münasebetini sürdürmesini tabir eder. Karşı transfer da terapistin kendi geçmişinden biriyle danışan ortasında bir bağ kurması ve buna nazaran süreçte davranışlar göstermesini söz etmektedir.

Bu açıdan bakıldığında, varsayım edileceği üzere transfer ve karşı transfer hususları değerli olacaktır. Kimi kaynaklarda transfer konusu için kelam edilen, beklenileceği üzere antisosyal kişiliğin terapiste; kendi içsel saldırganlığını, öfkesini ve aksiyona dönüklüğünü yansıtacak olmasıdır. Karşı transfer açısından bakıldığında terapist antisosyal kişiliği ahlaki açıdan yargılayacak ve antisosyal kişilikten büyük ihtimalle hiç haz etmeyecektir. Antisosyal kişilik ile çalışan terapist sıklıkla, öfke, kaygı, yargılama, küçümseme yahut uzaklaşma üzere tecrübeler yaşayabilir.

Antisosyal kişiliğin tedavi sürecini planlarken, öncelikle daha öncede kelamını ettiğim ‘kişiliğin yoğunluğunu’ kıymetlendirme kısmı kıymetli olacaktır. Başka kişilikleri kıymetlendirme süreçlerinden çok daha kıymetli ve hassas bir husus olan antisosyal kişiliğin kıymetlendirilmesi tedavi planı açısından çok kıymetlidir. Antisosyal kişilik ile çalışırken dikkat edilmesi gereken öbür bir husus ise terapi ve tedavi sürecinde hudut ve kuralları olmayan bu kişilik kümesine, hudutları ve kuralları muhakkak, esnek olmayan, özetle disiplinli bir terapi süreci planlamaktır. Sıklıkla üzerinde durulan disiplin ve yapılandırılmış tekniklere ek olarak, terapistin antisosyal kişilik için benimsemesi önerilen öbür husus dürüstlük bahsidir. Doğal buradaki dürüstlük konusu terapistin antisosyal şahsa kendi içini açması manasına gelmemektedir. Terapistin sahip olması gereken dürüstlük, söylediklerinin ardında durmasını, gerçekçi ve disiplinli olmasını söz etmektedir. Antisosyal kişilik ile çalışırken güç olsa da terapistin maksadı, özetle hastada bir superego geliştirmektir. Bunun için de terapi müddetince terapistin cezalandırıcı olmayan ‘sağlıklı’ bir ebeveyn edasıyla danışanın reaksiyonlarını düzenlemesi gerekecektir. Birebir vakitte terapistin sağlıklı ebeveyn rolünde, transfer durumlarını terapi sürecinde işe fayda formda tekrar ele alması kıymetli ve gereklidir. Aslında özetle, birçok kişilikte olduğu üzere transfer konusu, terapistin anne yahut baba üzere hangi değerli çocukluk karakterine atıf yaptığı ile bağlantılı olacaktır. Bu nedenle terapistin karşı transfer açısından kendi art bahçesini de uygun tanıması gerekecektir. Görüldüğü üzere transfer ve karşı transfer bahisleri antisosyal kişilik için çok farklı bir değer taşımaktadır.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir