Sağlık

Anksiyete bozukluğunun risk faktörleri

Pek çok ruhsal bozukluk üzere anksiyete bozukluğunun da tam olarak nedeni anlaşılamamaktadır. Birtakım bireylerde çok gerilimli ve travmatik bir olay sonrası gelişebildiği üzere kimi şahıslarda de sebep olmaksızın ortaya çıkabilir.

Anksiyete bozukluklarına neden olabilecek risk faktörleri ortasında; çevresel gerilim faktörleri, genetik yatkınlıklar, başka hastalıklara bağlı komplikasyolar, beyin kimyasındaki düzensizlikler yani nörobiyolojik faktörler, tecrübeler bilhassa de travmatik tecrübeler, kişilik özellikleri ve bireyin mizacı yer almaktadır.

Ankisyete Bozukluğu Neden Olur? Anksiyetenin Nedenleri Nelerdir? Asıl Kaynağı Nedir?

Bu soruların karşılığı yani; anksiyete bozukluğunun asıl sebebinin ne olduğu tam olarak bilinmemektedir. Anksiyete pek çok farklı sebeple ortaya çıkabilmektedir, ama genel manada birden çok stresörün (stres veren şey) bir ortaya gelmesi ile meydana gelmektedir. Bilim dünyası ise muhtemel iki neden üzerinde durmaktadır. Birincisi genetik yatkınlık, ikincisi ise travmatik ömür olayları. Tıpkı vakitte yapılan araştırmalar; çocukluk çağında ortaya çıkan anksiyete (kaygı) bozukluklarında hem genetik hem de çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığını ortaya koymaktadır. Araştırmacılar bilhassa de erken yaşta yaşanan travmatik olayların, bireylerin dehşet sürece düzeneklerinde hassasiyete yol açarak gerilim tetikleyicilerine karşı çok hassas hale gelmelerine yol açtığını belirtiyor.

Anksiyete; ekseriyetle bireyin farkına varamayacağı ya da farkına varmakta zorlanacağı palavralarla, bireyi git gide bir kısır döngünün içine hapsetmeye çalışır ve üzülerek söylemeliyim ki anksiyete bunu hiç zorlanmadan başarabilmektedir. Bireyin bilhassa de genetik yatkınlığı var ise; yaşadığı rastgele bir travmatik olay bu yatkınlığı ortaya çıkarmaktadır. Meydana gelen ilgili travmatik olay, bireyi dünyanın inançlı bir yer olmadığına inandırırsa işte tam da o sırada anksiyete başlamış demektir.

Anksiyete kalıtsal bir hastalık olarak tanımlanmasa da genetik yatkınlık yukarda da bahsettiğim üzere risk faktörleri ortasında yer almaktadır. Tabi ki bireylerin genetik yatkınlıklarının olması kesinlikle anksiyete bozukluğu geliştirecekleri manasına gelmez, gelmemelidir. Bu açıdan baktığımızda öbür bir faktör olan çevrsel faktörlerin tesiri inkar edilemez seviyededir. Anksiyete bozukluklarında, familyada rastgele bir bireyin rastgele bir anksiyete bozukluğuna sahip olmasının familyadaki öteki bireylerde benzeri bozuklukların gelişmesine tesir etme oranı %30-67 ortası olduğu yapılan araştırmalarla tespit edilmiştir. Bireylerin gen yapılarındaki çok küçük değişikliklerin bile anksiyete bozukluğuna yatkınlığı arttırdığı tekrar yapılan araştırmalarla ortaya konmuştur. Bu genlerin bir kısmı gerilim hormonu regülasyonuyla bağlıdır.

Tekrar yapılan araştırmalar anksiyete bozukluğu nedenlerinden bir oburunu de şu biçimde açıklamaktadır. Bireyin biyolojisinde, metabolizmasında kimi tıbbi meseleler var ise bunlar anksiyetenin sebepleri ortasında yer alır yahut anksiyetenin oluşmasına katkı sağlar. Yani bu tıbbi sıkıntılar; bireyin alt bilişinde kimi senaryoların oluşumunda bir yapı taşı olarak misyon görmektedir. Bilhassa de senaryoların yükte olan ana iletileri şunlardır. Birincisi anksiyetenin vazgeçilmez senaryolarından biri olan “dünya inançlı bir yer değildir” senaryosudur. İkincisi ise; “her an başıma makus bir şey gelebilir” senaryosudur. Dikkat ederseniz bu ikisi de birer niyettir, his değildir.

Anksiyeteye Neden Olabilecek Tıbbi Durumlar Nelerdir?

Şayet bireyin;

-Kalp hastalıkları,

-Depresyonu,

-Diyabeti,

-Uyku problemleri,

-Yeme sorunları,

-Kronik ağrıları,

-Bağımlılığı yahut yoksunluğu,

-Solunum sorunları mesela astımı,

-Tiroid sorunları örneğin hipertiroidi,

-Kanseri vb,

sıkıntıları var ise; birey başka insanlara nazaran anksiyeteyi daha kolay bir biçimde gerçekleştirmektedir. Alt bilişlerinde şöyle bir senaryo geçebilir; “daha evvelden şöyle şöyle bir hastalığım olmuştu, pekala ya tekrar birebir hastalığı yaşarsam?” Birey bu türlü bir fikir ile adım adım anksiyete sarmalının içine girebilmektedir. Tıpkı vakitte bireyin kronik gerilimi, kronik bir sıhhat sorunu, menopozu mevcut ise yahut üsttekilere emsal önemli bir hastalık geçirmişse ve de meskende uzunca bir mühlet bir hasta ile ilgilenmişse birebir halde bunlar da anksiyeteye sebep olabilmektedir. Geçmiş tecrübesi değil de hali hazırda fizikî bir hastalığı yahut şikayeti mevcut ise bunlar da anksiyete oluşturabilmektedir. Bunun için bu tip rahatsızlıkların tespit edilmesi ve giderilmesi gerekir. Aksi halde anksiyete ve fizikî rahatsızlık birbirini tetikleyebilir ve içinden çıkılması hakikaten güç olan bir duruma dönüşebilir.

Anksiyete bozukluğu bayanlarda mı yoksa erkeklerde mi daha çok rastlanır?

Anksiyete bozukluğu risk faktörleri ortasında “kadın” olmayı göstermek mümkün. Çünkü istatistiklere nazaran, anksiyete bozuklukları bayanlarda erkeklere oranla daha sık görülmektedir. Boşanmış yahut dul olmak da iki cins için de risk faktörüdür.

Anksiyetede Çevresel Risk Faktörleri Nelerdir?

Sonlu ekonomik kaynaklara sahip olmak,

Okul, iş yeri, aile ve toplumsal ortamdaki sorunlar,

Münasebet sorunları,

Mesken içi çatışma ve uyumsuzluk,

Hangi Bireyler Anksiyeteye Daha Yatkındır?

Telaşlı, çok müdafaacı, denetimci ve eleştirel ebeveynler tarafından büyütülmüş olanlar,

Çocukluk çağında başlayan utangaçlık, çekingenlik, negatif his eğilimleri davranışlarında tutukluk olanlar,

Çocukluk çağından itibaren gerilimli ömür olaylarına maruz kalanlar,

Çocukluk çağı travmaları yaşayanlar,

Çocuklukta kronik gerilim yaşayanlar,

Cinsel, fizikî ya da duygusal istismara uğrayanlar,

Erken yaşta ebeveyn kaybı ya da ebeveynlerle yaşanan erken ayrılık/terk edilme üzere durumlara maruz kalanlar,

Etrafından daima olumsuz yansılar alan ve sindirilmiş kişilikler,

Yabancılardan çekinen, kendini geri çeken, bağlantı kurmayanlar,

Özgüven eksikliği, alay konusu olma üzere olumsuz niyetlere sahip olanlar,

Baskı altında olduğunu hisseden bireyler,

Kendini bedelsiz hissedenler,

Doğal afet yaşayanlar,

Büyük çaplı kaza yaşayanlar,

Sevdiği birini kaybedenler,

Sevilme hissini hissetmeyenler,

Geçmişte imtihan derdi yaşayanlar,

Travma tesiri oluşturan bir olay yaşayan yahut şahit olanlar,

Ağır bir ameliyat geçirenler,

Kendisinin ve sevdiklerinin sıhhatini çok formda düşünenler,

diye sıralamak mümkün. Dikkat ederseniz çabucak hemen hepsi travmatik yaşantı ile ilgili. Lakin şunu da belirtmek gerekir ki; bu özellikleri taşıyan tüm bireylerin anksiyete bozukluğunu yaşayacağını söylemek mümkün değil. Bu türlü bireylerde yalnızca yatkınlık mevcuttur. Tahminen de bu yatkınlık şahısta olduğu üzere kalacak ve bir ömür uzunluğu açığa çıkmayacak. Hasebiyle bu özellikleri taşıyan bireylerin anksiyete yaşayacaklarına dair kesin bir kural yoktur.

NOT: Anksiyete ile ilgili yazdığım bu makalem ile birlikte üçüncü makalem oluyor. Daha evvelki birinci makalem anksiyetenin ne demek olduğu ile ilgili bir makale idi. İkinci makalem ise anksiyete bozukluğu belirtilerinin neler olduğu ile ilgiliydi. Bu makalemden evvel, başka iki makalemi kesinlikle okumanızı öneririm.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir